Ապաշրջափակման արդյունքում ո՞ւմ համար են հեռանկարներ բացվում. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Շարունակում է գեներացվել այն մտայնությունը, որ ճանապարհների ապաշրջափակումը տնտեսական զարգացման տեսանկյունից փայլուն հնարավորություններ է բացում և իսկապես «փրկություն» է Հայաստանի համար։ Այս տրամաբանության շրջանակներում իշխանությունները ողջ ուժով լծվել են այն քարոզչական բեմադրությանը, թե մոտ 30 տարի Հայաստանը գտնվել է շրջափակման մեջ, ինչը թույլ չի տվել Հայաստանին զարգանալ ու հզորանալ, որի արդյունքում էլ այսպիսի ծանր վիճակում ենք հայտնվել։ Եվ որպես այս մոտեցումն արդարացնող առաջնային հանգամանք ներկայացվում է այն փաստարկը, թե Հայաստանը տարիներ շարունակ հնարավորություն չի ունեցել պատշաճ կապ ապահովել Ռուսաստանի ու այլ երկրների հետ և լուծել տնտեսական հաղորդակցության ու ապրանքների արտահանման խնդիրը։

Դրանով է պայմանավորված, որ, օրինակ՝ միշտ քննարկումներ են ընթացել այն հարցի շուրջ, թե Հայաստանի արտաքին հաղորդակցության հարցը ուղղակիորեն կախման մեջ է դրված Լարսի անցակետից, իսկ Իրանը խիստ պատժամիջոցների տակ է գտնվում, ինչը հնարավորություն չի տալիս այդ երկրի հետ զարգացնել հաղորդակցային ողջ ներուժը։ Ու հիմա իշխանությունները, ոտք ու ձեռք ընկած, սկսել են ապացուցել, թե այսպիսի իրավիճակի ֆոնին ճանապարհների ապաշրջափակումը տնտեսապես ահռելի ձեռքբերումներ է խոստանում։ Սխալ պատկերացումներ չձևավորելու համար ի սկզբանե նշենք, որ այսօրվա գլոբալացվող աշխարհի պայմաններում ճանապարհների բացումը միանշանակ դրական երևույթ է: Սակայն գլխավոր հարցն այն է, թե ինչ պայմաններով ու ինչի հաշվին է այն տեղի ունենում։

Ներկայումս հաղորդակցության ուղիների սպասվելիք ապաշրջափակման գործընթացն առաջին հերթին տեղի է ունենալու հայկական կողմի պարտության և Ադրբեջանի կողմից Արցախի տարածքների բռնազավթման արդյունքում։ Դրա համար էլ թուրքական պաշտոնական շրջանակները հայտարարում են, թե Արցախի թեմայով իրենց պահանջներն իրականություն են դարձել, ուրեմն, կարող են արդեն բանակցել սահմանները բացելու շուրջ։ Բայց Անկարայից եկող այս ուղերձները դեռևս չեն նշանակում, թե սահմաններն անպայման բացվելու են։ Բացի նրանից, որ Թուրքիան բանակցությունների ընթացքում փորձելու է նախապայմանների լեզվով խոսել, պետք է հաշվի առնել նաև այն հանգամանքը, որ Թուրքիային ու Ադրբեջանին բնորոշ է ամենավերջին պահին նոր պահանջներ ներկայացնելը, երբ ամբողջ բանակցային փաթեթը արդեն համաձայնեցված է։

Օրինակ՝ 2011թ. հունիսին, երբ Արցախյան հիմնախնդրի կապակցությամբ Հայաստանը և Ադրբեջանը համաձայնել էին փաթեթային լուծման տարբերակին, վերջին պահին՝ Կազանյան հանդիպման ժամանակ Ալիևը տապալում է համաձայնությունը՝ նոր պահանջներ ու առաջարկներ ներկայացնելով։ Բացի դրանից, ենթադրենք, որ սահմանները բացվում են, արդյոք ճանապարհների ապաշրջափակման օգուտները չափազանցվա՞ծ չեն։ Այս հարցում մի քանի ակնհայտ իրողությունների հետ չենք կարող հաշվի չնստել։ Առաջին հերթին՝ որևէ երաշխիք կա՞, որ հայկական ապրանքները Թուրքիայի ու Ադրբեջանի տարածքով տեղ կհասնեն: Այդպիսի երաշխիք չկա և չի կարող լինել։ Հաջորդը՝ Ադրբեջանով անցնող երկաթուղու շահագործման արդյունքում բացվող հնարավորություններն արդյոք չափազանցվա՞ծ չեն։ Նկատի ունենանք, որ Հայաստանին կապող երկաթուղային հաղորդակցության ուղին պետք է նախ հասնի Բաքու, ապա այնտեղից շարժվի դեպի Ռուսաստան։

Այսինքն՝ ճանապարհը էականորեն երկարում է։ Եվ ուշագրավ է, որ այս հարցին անդրադարձավ նաև երկրորդ նախագահն իր ասուլիսի ընթացքում՝ այս իշխանությունները գոնե քարտեզին նայե՞լ են, թե՞ ոչ։ Մյուսը՝ արդյոք հաշվարկներ արվե՞լ են այն ուղղությամբ, որ հնարավոր է՝ Վրաստանով անցնող ավտոճանապարհային ուղին ավելի ձեռնտու լինի, այլ հարց է, որ իշխանություններն ի վիճակի չեն Լարսին այլընտրանք հանդիսացող ուղի գործարկել։ Դեռևս 2019 թվականին ներդրումային բիզնես համաժողովներից մեկի ժամանակ Փաշինյանը նշում էր, թե ինքը Լարսի այլընտրանքի վրա հույս չի դնում։ Վերջապես՝ Երևանից դեպի Մեղրի Նախիջևանով անցնող ճանապարհի գործարկման պարագայում արդյոք Սյունիքը չի՞ կորցնի իր հաղորդակցային ռազմավարական նշանակությունը, քանի որ այդ մարզով անցնող ճանապարհները կարող են դառնալ ոչ նպատակահարմար. առանց այդ էլ պատերազմից հետո կառավարությունն ի վիճակի չի եղել Սյունիքով անցնող լիարժեք ենթակառուցվածքներով հագեցած ճանապարհի հարցը լուծել։

Դրա արդյունքում «նպաստավոր» պայմաններ կարող են ստեղծվել, որ անվտանգային առումով չափազանց բարդ վիճակում գտնվող Սյունիքը մեկուսանա ու ավելի դատարկվի։ Մյուս կողմից էլ՝ այդպիսով Սյունիքը դուրս կմնա գլխավոր տարածաշրջանային նախագծերի շրջանակներից։ Այս ու բազմաթիվ այլ հանգամանքները հաշվի առնելով՝ տպավորություն է ստեղծվում, որ իշխանությունների պատկերացրած ապաշրջափակումն ավելի շատ Թուրքիային ու Ադրբեջանին է ձեռնտու։ Հակառակ դեպքում նրանք ինչո՞ւ պետք է այդքան համառորեն ձգտեին Սյունիքով ճանապարհ ստանալ դեպի Նախիջևան։ Իսկ հակառակորդի կողմից հնչող մի շարք հայտարարություններ ուղղակի տարակուսանքի տեղիք են տալիս։

Օրինակ՝ Ալիևը վերջերս հայտարարեց, թե, այսպես կոչված, «Զանգեզուրի միջանցքով» էլեկտրաէներգիա են տեղափոխելու Նախիջևան, այնտեղից էլ արտահանելու են արտասահման։ Սակայն այս հայտարարությունը որևէ ձևով արձագանք չի ստանում հայկական կողմից։ Արդյո՞ք գործող իշխանությունները նման համաձայնություն տվել են, կերևա առաջիկայում, բայց որ նրանք ստվերային պայմանավորվածությունների մեծ վարպետներ են, դրանում վաղուց ենք համոզվել։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում