Վտանգավոր ակնարկներ ու ոչ պակաս վտանգավոր ծրագրեր․ «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Ադրբեջանը ջանք ու եռանդ չի խնայում, որ Արցախյան հակամարտության թեման վերջնականապես փակի։ Այդ նպատակին հասնելու համար Բաքուն օգտագործում է այն հանգամանքը, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահության ինստիտուտը չի գործում, և դրան նպաստում է ուկրաինական հակամարտության պատճառով Արևմուտքի և Ռուսաստանի հարաբերությունների կտրուկ սրացումը։ Սակայն այս ամենը չի նշանակում, թե համանախագահությունը կազմող ուժերը ամբողջությամբ դադարեցրել են Արցախյան հակամարտության հետ կապված իրենց գործունեությունը։ Այլ հարց է, որ այս աշխարհաքաղաքական կենտրոնները սկսել են գործել մեկուսի՝ ոչ միայն միմյանց գործողությունները չհամաձայնեցնելով, այլև շատ դեպքերում՝ հակադրվելով։
Օրինակ՝ Արևմուտքի ներկայացուցիչները փորձում են Արցախյան հակամարտության կարգավորման իրենց պատկերացրած տեսլականն առաջ մղել, իսկ ռուսական դիվանագիտության ներկայացուցիչներն էլ, բնականաբար, ռուսական տարբերակն իրականացնելու կողմնակից են։ Ճիշտ է՝ Ալիևը գործի է դնում իր լվացքատան մեխանիզմները տարբեր գործիչների վրա ազդելու կամ կաշառելու համար, այնուամենայնիվ, աշխարհաքաղաքական կենտրոններից հնչող հայտարարությունները ի ցույց են դնում իրենց դիրքորոշումը Արցախյան հակամարտության և, ընդհանրապես, Հայաստանի ու Ադրբեջանի հարաբերությունների կարգավորման մասով։
Օրինակ՝ Հարավային Կովկասի և Վրաստանի ճգնաժամի հարցերով Եվրամիության հատուկ ներկայացուցիչ Տոյվո Կլաարը Բաքու այցելության ժամանակ մի շարք ուշագրավ հայտարարություններ կատարեց։ Քանի որ նա հարցազրույց էր տվել ադրբեջանական լրատվամիջոցներին, նրա ասածներն ադրբեջանցիները կարող են փոքր-ինչ խեղաթյուրած կամ սրբագրած լինել, ավելին՝ դա հենց ադրբեջանցիների ձեռագիրն է, սակայն դրանից Կլաարի ասելիքի բովանդակությունը էականորեն չի փոխվում։ Նա մասնավորապես նշել էր, թե հասկանում է ադրբեջանական կողմի մտահոգությունները և, ըստ այդմ, միանգամայն օրինական է համարում Ադրբեջանի պահանջը Լաչինի միջանցքում անցակետ և ռենտգեն սարք տեղադրելու վերաբերյալ:
Արցախի ԱԳՆ-ն շտապեց պատասխանել Կլաարի հայտարարությանը՝ նշելով, որ Լաչինի միջանցքի շրջափակման հետ կապված իրավիճակի վերաբերյալ նրա արտահայտությունները լուրջ հարցեր են առաջացնում չեզոք միջնորդի կարգավիճակին դրանց համապատասխանության առումով։ Բայց, ըստ էության, Կլաարն ասում է այն, ինչ հավաքական Արևմուտքն է մտածում Արցախյան հակամարտության մասին։ Նախ՝ Արևմուտքն ավելի շատ է կարևորում այն հանգամանքը, որ Ադրբեջանը Եվրոպային նավթ ու գազ է մատակարարում, քան այն, որ Արցախն արդեն երեք ամիս շրջափակման մեջ է, ու 120 հազար արցախահայության ամենատարրական իրավունքները խախտված են։ Մյուս կողմից՝ Արևմուտքի համար Արցախի կարգավիճակի հարց չկա։
Փաստացի Արևմուտքն առաջ է տանում այն քաղաքական ուղեգիծը, որ Ադրբեջանն ամբողջական վերահսկողություն հաստատի Արցախի նկատմամբ, և նրան այնքան էլ չի հետաքրքրում, թե այդ դեպքում ինչ կարող է տեղի ունենալ արցախահայության հետ։ Արևմուտքին գլխավորապես մի հարց է հետաքրքրում, թե ինչպես կարելի է տարածաշրջանից դուրս մղել Ռուսաստանին, իսկ դրա համար պետք է, որ Արցախի կարգավիճակի թեման չթողնվի ապագային, ինչպես Ռուսաստանն է ցանկանում, այլ միանգամից փակվի ու հիմքեր ստեղծվեն ռուս խաղաղապահների հեռանալու համար։ Այս պայմաններում հայկական կողմը միանշանակ պետք է հետևություններ անի։ Ուշագրավ է, որ Կլաարն իր հարցազրույցում Արցախյան հակամարտության հետևանքները վերացնելու մասով նշում է, թե Ալիևը հավատարիմ է գործընթացին, իսկ Փաշինյանը պարտավորություններ ունի։
Թե ինչ խոստումներ է տվել ու պարտավորություններ է ստանձնել Փաշինյանն Արևմուտքի առաջ, հենց ինքն էլ պետք է պարզաբանում ներկայացնի ժողովրդին։ Հաշվի առնենք, որ նա Պրահայում Արևմուտքի միջնորդությամբ ընթացող բանակցությունների ժամանակ էր, որ համաձայնեց 1991 թվականի Ալմա Աթայի հռչակագրի հիման վրա ճանաչել Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը։ Սրանից բացի, ի՞նչ այլ պարտավորությունների մասին է խոսքը։ Արդյո՞ք Կլաարն առաջին հերթին չի ակնարկում, այսպես կոչված, «Զանգեզուրի միջանցքի» թեման: Մյուս կողմից էլ՝ Կլաարի ասածից հետևում է, որ եթե Ալիևը հավատարիմ է հակամարտության կարգավորման գործընթացին, ապա իր պարտավորությունները կատարում է։
Մնում է միայն հասկանալ, թե որո՞նք են Ադրբեջանի պարտավորությունները՝ ՀՀ ինքնիշխան տարածքները գրավե՞լը, անընդհատ սադրանքների գնա՞լը, խաղաղ բնակիչներին սպանե՞լը, թե՞ գերիներին չվերադարձնելը։ Սա՞ է Արևմուտքի պատկերացրած «պարտականությունների կատարումը»: Եթե այո, ապա Արևմուտքի պլանները չափազանց վտանգավոր են Հայաստանի ու Արցախի համար: Ադրբեջանի հանցագործությունների շարքն, իհարկե, դեռ կարելի է երկար շարունակել, բայց Արևմուտքը ոչ միայն աչք է փակում դրանց վրա, այլև նույնիսկ խրախուսում է այդ հանցագործությունները։ Ինչպես ասում են՝ մտածելու բան է...
ԱՐՏԱԿ ԳԱԼՍՏՅԱՆ
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
