Իրավաչափ է ոչ թե 1976, այլ 1926թ. քարտեզը, իսկ քարտեզով անկլավների թեման փակվում է․ մասնագետների արձագանքը՝ Միրզոյանի հայտարարությանը

ՀՀ արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանն այսօր ԱԺ-ում հայտարարեց, թե սահմանազատման վերաբերյալ կոնկրետ քարտեզի շուրջ վերջնական պայմանավորվածություն չկա, բայց, ըստ Միրզոյանի, սահմանազատման հիմք պետք է լինեն ոչ թե այնպիսի փաստաթղթեր և քարտեզներ, որոնք ձեռնտու են այս կամ այն կողմին, այլ նրանք, որոնք իրավական հիմքի առումով հնարավորինս ամենաանխոցելին են։

«Եթե դա 1975 թվականի քարտեզն է, ուրեմն դա 1975 թվականի քարտեզն է, հակառակ պարագայում՝ բոլոր կողմերն ունեն իրենց պատկերացումներն իրենց ձեռնտու քարտեզների մասին»,- ասաց Միրզոյանը։

Հարկ է նկատել, որ երբ Արարատ Միրզոյանը խոսում է քարտեզի ձեռնտու-չձեռնտու լինելու մասին ու վկայակոչում է ոչ թե 1926, այլ 1975-76թթ. քարտեզը, ապա կարիք կա հիշեցնելու իրեն երկրի թիվ մեկ դիվանագետ համարող անձնավորությանը, որ իր մատնանշած քարտեզը ձեռնտու է միայն ադրբեջանական կողմին, ու եթե ինքն իսկապես հայ է համարվում, ապա, որպես հայ պաշտոնյա, չպետք է առաջ քաշի ու հակառակորդին հուշի նրանց ձեռնտու տարբերակներ։

Իսկ երբ Միրզոյանը հարցը դիտարկում է իրավական հիմք ունենալ-չունենալու տեսանկյունից, ապա այստեղ էլ հարկ է նկատել, որ այս առումով ևս պետք է սեղանին դնել ոչ թե 1975, այլ դարձյալ 1926-ի քարտեզը։

Համենայդեպս, մասնագետները վստահեցնում են, որ այն ավելի իրավաչափ է։

Օրինակ՝ Իրավաբանական գիտությունների թեկնածու Արթուր Ղազինյանը մատնանշում է, որ Հայաստանի ու Ադրբեջանի սահմանի դեմարկացիան ու դելիմիտացիան պետք է իրականացվի 1926թ քարտեզով, քանի որ իրավաբանորեն միայն այդ քարտեզն է վավերական երկու պետությունների սահմանների զատման և գծման համար:

Նա բացատրում է, որ ԽՍՀՄ կազմի մեջ մտնելու պահին Հայաստանի ու Ադրբեջանի սահմաններն առաջին անգամ զատվել ու գծվել են հենց 1926թ-ին (այլի մասին տեղեկություն այս պահին առկա չէ), իսկ սահմանների հետագա փոփոխությունները կրել են խիստ պայմանական ու ձևական բնույթ` ԽՍՀՄ կազմի մեջ մտնող հանրապետությունների վարչական սահմանների կարգավիճակով և երբևէ չեն կարող դիտարկվել որպես պետական սահմանների փոփոխություններ:

Ըստ Արթուր Ղազինյանի, իրավական առումով, խիստ վիճելի է 1976թ. քարտեզով պետական սահմանի զատման ու գծման որոշումը, քանի որ չունի որևէ իրավական հենք և առավելապես հիմնված է այս պահին տարածաշրջանում ձևավորված ուժերի հավասարակշռության վրա:

Ավելին, Ղազինյանը վստահեցնում է, որ եթե սահմանների զատումն ու գծումը տեղի չունենա 1926թ. քարտեզով, ապա սահմանազատման ու սահմանագծման գործընթացը կհամարվի ոչ իրավաչափ և կմնա վիճելի․ «Գործընթացը չի հանգեցնի տարածաշրջանային խաղաղության ու կայունության»,- ընդգծում է Ղազինյանը:

Քարտեզագիր Ռուբեն Գալչյանն էլ նկատում է՝ եթե խոսքը 1926 թվականի քարտեզի մասին է, ապա դա շահեկան է Հայաստանի համար։

«1926 թ-ի քարտեզով Հայաստանը միացած է Լեռնային Ղարաբաղին և միայն Աղավնո գետով է բաժանվում։ Կապանի օդանավակայանի տարածքը Հայաստանի տարածքում է, Շուռնուխի շրջանը հայկական է, անկլավներ էլ գոյություն չունեն, Արծվաշենը Հայաստանինն է։ Սա նշանակում է, որ այս քարտեզով անկլավների թեման փակվում է, Ալ լճերն էլ Հայաստանինն են»,- ասում է քարտեզագիրը։

Արմինե Մկրտումյան