Ես ֆունդամենտալ պրոբլեմի մաս եմ․ այս ամենը ինչի՞ համար եմ ես ասում և անում՝ դրա համար, որ դավաճա՞ն եմ, օտարերկյա գործակա՞լ, ով երազում ա, որ էլ ինչ հող տա որևէ մեկին․ Փաշինյան

1996 թվականի դեկտեմբերին տեղի է ունեցել ԵԱՀԿ Լիսաբոնի գագաթնաժողովը։ Ի՞նչի մասին է եղել այդ գագաթնաժողովը։ Այս հարցադրմամբ հանդես եկավ Նիկոլ Փաշինյանը՝ Գերմանիայում հայ համայքնի ներկայացուցիչների հետ հանդիպմանը։ Շարունակելով իր խոսքը՝ նա նշեց, որ գագաթնաժողովը Ղարաբաղի հարցի վերաբերյալ, ըստ էության, տվել է ինքնորոշում եզրույթի մեկնաբանությունը։

Նա նշեց, որ ԵԱՀԿ Լիսաբոնի գագաթնաժողովի նախագահողն իր հայտարարության մեջ հայտնել է իր դիրքորոշումը, որը կիսում է ամբողջ Միջազգային հանրությունը, բացի մեկ պետությունից, և այդ մեկ պետությունը Հայաստանի Հանրապետությունն է։ Նիկոլ Փաշինյանի խոսքով, նախագահողը բառացիորեն արձանագրել է հետևյալը՝  Լեռնային Ղարաբաղի խնդիրը պետք է կարգավորվի ԼՂ ինքնորոշման իրավունքի իրացմամբ, այսինքն՝ Ադրբեջանի կազմում բարձր ինքնավարության կարգավիճակ ստանալով։ 

«Այսինքն, հասկանո՞ւմ եք` այստեղ է մեր ֆունդամենտալ պրոբլեմը, և դրա մաս եմ նաև ես։ Ես այդ ֆունդամենտալ պրոբլեմի և' օբյեկտն եմ, և' սուբյեկտն եմ։ Օբյեկտ եմ այնքանով, որ իմ վարչապետ լինելուց առաջ մաս եմ եղել այն ընկալմամբ, որն ինքնորոշման իրավունքն ընկալել է այդպես։ Հասկանո՞ւմ եք, մենք գնացել ենք միջազգային հանրությանն ասել ենք` մեր ինքնորոշման իրավունքով Ղարաբաղը պետք է լինի անկախ, միջազգային հանրությունը մեզ ասել է, որ ինքնորոշման իրավունքը մենք ենք չէ՞ ստեղծել։ Այսինքն՝ ինքնորոշման իրավունքի օրենսդիրը մեզ ասել է, հարգելի հայեր, այո, դուք ինքնորոշման իրավունք ունեք, բայց էդ ինքնորոշման իրավունքը պետք ա իրացվի Ադրբեջանի կազմում ԼՂ բարձր ինքնորոշում շնորհելով։ Մեր պրոբլեմն էն ա, որ մենք այս ճշմարտության հետ չենք առերեսվել և մեր ժողովրդին չենք ասել այս մասին»,- ասաց Փաշինյանը։

Նա նշեց, որ հակամարտությունը եղել է ոչ թե Ադրբեջանի հետ, այլ միջազգային հանրության։

«Մեզ թվացել է, որ մենք Ադրբեջանի դեմ ենք հակամարտությունը տանում, բայց մենք այս հակամարտությունը տարել ենք ամբողջ միջազգային հանրության դեմ, ինչը խելամիտ չի։ Այս ամենն ինչի՞ համար եմ ես ասում և անում, դրա համար, որ դավաճա՞ն եմ, նրա համար, որ օտարերկյա գործակալ եմ, ով երազումա, որ էլ ինչ հող տա  որևէ մեկին։ Իհարկե, կարող են տենց մտածեն, բայց ես սա անում եմ մի բանի պատճառով, որ հասկանում եմ, որ եթե մենք այն ճանապարհը, որի մի մասը ես եմ վերցրել, եթե այսպես շարունակենք, այ էդ ժամանակ կկորցնենք հայրենիքը»,- ասաց Փաշինյանը։