Գյուղոլորտի աննպատակ վարկերի սինդրոմը

ՀՀ Գյուղատնտեսության նախարարության «Գյուղատնտեսական Ծրագրերի իրականացման Գրասենյակ»-ը հիմնադրվել է 1996թ.-ին: 1998 –2005 թթ ընթացքում իրականացվել է «Գյուղատնտեսական բարեփոխումների աջակցության ծրագիր»-ը, որի ընդհանուր արժեքը 19,815 մլն. ԱՄՆ դոլար էր:

ԾԻԳ-ի պաշտոնական կայքում նշված է իրականացվող ծրագրերի մասին, որտեղ կոնկրետ գույղոլորտին աջակցելու փոխարեն գրված է, որ ծրագիրն աջակցում է մասնավոր տնտեսություններին ու վերամշակողներին, ուժեղացնում է ինստիտուցիոնալ կառույցներն ու խորհրդատվությունը, ուժեղացնում է գյուղատնտեսական համակարգի գիտահետազոտական, ուսումնական հնարավորությունները, նաև ուժեղացնում են շուկայավորման մասին տեղեկատվությունը և ուսուցումը: Արդյոք այս տարիներին գյուղոլորտում մոտ 20 մլն ԱՄՆ դոլարի փոփոխություններ են տեղի ունեցել 1998-2005 թվականներին:

Նշենք, որ միայն այս ծրագրով առյուծի բաժինը հասել է տխրահռչակ խորհրդատվություններին, այն է, ոչ մի բանի համար 20 մլն դոլարից զգալի գումարներ են տրամադրվել: Հետադարձ հայացք գցելով այս ծրագրի վրա, կարող ենք ասել, որ այս գումարների նպատակային օգտագործումը քիչ հավանական է, այն է` բարելավվել է մասնավոր տնտեսությունների վիճակը, կամ գիտահետազոտական աշխատանքներ են ուժեղացվել, շուկայավորման մասին տեղեկատվություն է տրամադրվել գյուղաբնակներին և ուսուցում է տեղի ունեցել: Գյուղոլորտում քիչ թե շատ զբաղված անձը կարող է հավաստել, որ 20 մլն դոլարի ներդրում այդ տարիներին գյուղոլորտում հաստատ չի արվել: Ամեն ինչ արվել է, որ 20 մլն դոլարը ծախսվի, իսկ թե ինչպես, գուցե արդեն հնարավոր էլ չէ ստուգել, սակայն ծրագրի նման օգտագործումը հետագա աննպատակ ծրագրերի իրագործման համար նախադեպ էր:

Կարճ ասած, ներկայումս միջազգային տարբեր կառույցների կողմից ՀՀ գյուղոլորտին տրվող հսկայական վարկերը ունեն հրաշալի պատմական փորձ. «Ինչպես ողջ գումարը ծախսել «խորհրդատվությունների վրա» և այնպես ծախսել վարկերը, որ քիչ գումարով մեծ օգուտ ստանան. Քիչ ծախսել, շատ գրպանել»:

Դրա համար պետք է իրականացնել ոչ նպատակային ծրագրեր` օգտագործել միջազգային կառույցների գյուղոլորտի հանդեպ թուլությունները:
Այս ընթացքում թղթաբանությունը իհարկե պատշաճ մակարդակի վրա է, որը որևէ կերպ իրականության հետ չի առնչվում: Հաջորդ տարիների գյուղոլորտի ծրագրերը ևս կամ աջակցում են կարողությունների զարգացմանը, կամ խթանում են գործարար կապերը, կամ աջակցում են խորհրդատվական համակարգի զարգացմանը: Եվ նման ծրագրերի համար Հայաստանը միջազգային կառույցներից վերցրել է 20 մլն ԱՄՆ դոլար, 6.25 մլն դոլար, 11.52 մլն դոլար և այսպես շարունակ:

Եվ իզուր չէ, որ նման «ոչ մի բանի համար» վարկերը ի վերջո Հայաստանին կանգնեցրին փաստի առջև, բյուջեի պարտքը հասավ 6 մլրդ դոլարի, գյուղոլորտը ևս: Միլիոնավոր դոլարիների աննպատակ վարկային ծրագրերը որևէ անձ մտահոգված չէ իրագործել ըստ ամենայնի, քանի որ այս դեպքում ինչ-որ արդյունք ակնառու կլիներ: Հայաստանի գյուղոլորտը ինչպես կախված էր եղանակային պայմաններից, այնպես էլ այժմ կախված է, որին ավելացել է վարկերի սնանկ կոլորիտը: