Նոր տարածք են հանձնում Հայաստանից․ «Հրապարակ»

«Հրապարակ» օրաթերթը գրում է․ «Սերժ Սարգսյանի ծավալուն հարցազրույցի ավարտից մեկ ժամ անց Նիկոլ Փաշինյանը սկսեց ստատուսներ գրել: Մեկ տասնյակից ավելի գրառումներից ուշագրավը Արծվաշենի մասին գրածն էր. «Սահմանազատման արդյունքում մենք պետք է վերադարձնենք Արծվաշենը եւ մյուս օկուպացված ինքնիշխան տարածքները»։ «Արծվաշենը հետ բերելու» խրոխտ կարգախոսի տակ իրականում նոր ստատեգիական տարածքներ հանձնելու, Հայաստանը ծվատելու ծրագիր է թաքնված։ Արծվաշենի աշխարհագրական դիրքը եւ այն, որ դա անկլավ է Ադրբեջանի ներսում` անգամ վերադարձնելու դեպքում հայերն այնտեղ չեն բնակվելու: Պարզ է, որ դրա դիմաց Փաշինյանը կատարելու է Ադրբեջանի հերթական պահանջը` հանձնելով Տիգրանաշենը, Հայաստան-Իրան միջպետական ճանապարհի մի հատված, Ազատամուտից, Ոսկեպարից հատվածներ, Հայաստան-Վրաստան միջպետական ճանապարհից տարածքներ։ Արծվաշենի վերաբերյալ նման հայտարարություններով Փաշինյանը փորձում է պարզապես մոլորեցնել հանրությանը՝ Ադրբեջանին նոր զիջումներ անելու համար։ Իհարկե, Արծվաշենն իր տարածքով հավասար է բոլոր վերը նշված անկլավային տարածքներին միասին վերցրած, բայց փոխանակման մասին էլ խոսք չկա, եւ ուղղակի միայն թղթի վրա է այն լինելու մերը։

Հիշեցնենք, որ անկլավ-­էքսկլավների թեման սկսեց քննարկվել մոտ 2 տարի առաջ, մինչ այդ Փաշինյանն ու այլ իշխանավորներ վստահեցնում էին, որ ՀՀ տարածքում ադրբեջանական անկլավներ չկան, որ ոչ մի փաստաթղթում Հայաստանում ադրբեջանական անկլավների մասին վկայող իրավական հիմքեր չկան։ Բայց հետո հանկարծ «հայտնաբերեցին» անկլավները, ԱԽ քարտուղար Արմեն Գրիգորյանն էլ հայտարարեց, որ երկու կողմում էլ կան անկլավներ, իսկ 2023 թ. մայիսի 14-ի բրյուսելյան հանդիպումից հետո Փաշինյանը հայտարարեց, որ Հայաստանի 29 հազար 800 քառակուսի կիլոմետրը չի ներառում անկլավները, ու շեշտեց, թե դա ընդամենը քաղաքական արձանագրում է, որի իրավական ձեւակերպումները դեռ պետք է տրվեն: Հետո խոսակցությունը գնաց այն հունով, որ Ադրբեջանն իր 8 անկլավների իրավական հիմքերը կներկայացնի, որից հետո քննարկում կսկսվի։

ԼՀԿ նախագահ, 2022 թ. մարտից մինչեւ 2024-ի փետրվարը վարչապետի հատուկ հանձնարարություններով դեսպան Էդմոն Մարուքյանը եւս համոզված է, որ իշխանությունը վերընտրվելուց հետո նոր տարածքներ է հանձնելու Ադրբեջանին, որը կանխելու միակ միջոցը Փաշինյանին իշխանազրկելն է: Նա շեշտում է, որ խոսքն այս անգամ ոչ թե Կիրանցի հողերի նմանվող տարածքների մասին է, այլ՝ ստարատեգիական տարածքների, ճանապարհների, դրանց նկատմամբ վերահսկողության։ Եվ ուշադրություն է հրավիրում, որ օրեր առաջ Ադրբեջանի ԱԳՆ մամուլի խոսնակը մեզ «իրազեկեց», որ անկլավների հարցն արդեն սեղանի վրա է, ինչին հետեւեց վարչապետի պատասխանը` Արծվաշենը հետ բերելու մասին։ «Արծվաշենի հետ բերելու օրակարգն իրականում ՀՀ-ից նոր տարածքներ հանձնելու օրակարգ է: Ինչո՞ւ, որովհետեւ Արծվաշենը բոլոր իրավական հիմքերով պատկանում է ՀՀ-ին, իսկ որ ՀՀ տարածքում անկլավներ կան` դրա իրավական հիմքերը չկան։ Եվ ՀՀ ԱԳՆ-ն, վարչապետն այս ընթացքում ոչ մի տեղեկություն չեն տվել, որ Ադրբեջանն իրավական հիմքեր է ներկայացրել առ այն, որ ՀՀ տարածքում անկլավներ կան, որովհետեւ չկան նման հիմքեր»,- ասում է Մարուքյանը, հավելելով. «Ամենախնդրահարույցը Տիգրանաշենն է»:

Հատուկ հանձնարարություններով դեսպան աշխատելիս ինքը զարմացել է՝ ինչպես է Փաշինյանը հրաժարվում հայամետ քարտեզներից եւ կանգ առնում 1970-ականների քարտեզի վրա, որն Ադրբեջանն իր ձեւով խմբագրել է։ Ի սկզբանե կողմերը չէին կողմնորոշվում, թե որ քարտեզներն են սահմանազատման գործընթացի հիմք ընդունելու՝ 1920-ականների՞, թե՞ 1970-ականների: Փաշինյանի կարծիքն այն էր, որ պետք է ընդունել նրանք, որոնք իրավական հիմք ունեն, ԱԽ քարտուղարն էլ կոնկրետացրել էր, որ իրավական հիմք ունեցող միակ քարտեզները 20-ականներինն են, բայց հետո Փաշինյանը, չգիտես ինչու, նախընտրեց 1975 թ. քարտեզները, որոնք ներառում են Արցախն ու անկլավները․ «Այդ ո՞նց է լինում, որ նախ հայտարարում են, թե իրավական հիմք ունեցողը 20-ականների քարտեզներն են, որոնցում Հայաստանը 31 հազար ք/կմ է, բայց հետո վարչապետը հայտարարում է, որ 75 թվականինն են ընտրում։ Դեռ այն ժամանակ իրեն հարցնում եմ՝ բայց ինչո՞ւ այդ քարտեզները, եթե 20-ականների քարտեզում մեր տարածքն ավելի մեծ է, ոչ մի անկլավ չկա: Ասում է, որ կա Խորհրդային Միության հանրագիտարան, որտեղ կա 75 թ. քարտեզ, դրա հիման վրա ենք ճանաչում միմյանց տարածքները: Բայց հիշենք, որ Ադրբեջանը մինչ օրս չի ճանաչել։ Մեր բախտը բերեց, որ Բաքուն մերժեց 1975 թ. քարտեզները. ես դեռ հրաժարական չէի տվել, ասի` լավ, գնամ Ազգային գրադարան, տեսնեմ՝ այդ ի՞նչ հանրագիտարան է։ Նայում եմ հանրագիտարանը, որտեղ կան ե՛ւ 26 թ., ե՛ւ 30 թ․ քարտեզներ, որտեղ ՀՀ-ն 31 հազար ք/կմ է: Ես, իհարկե, միամիտ չեմ, որ մտածեմ, թե կգնանք-կպահանջենք, նրանք էլ կտան 31 հազարը, բայց դա մեզ բանակցային խորք է տալիս, որ կբանակցենք ու կկանգնենք 29.800-ի վրա ու անկլավներ էլ չենք տա… սկզբում Շառլ Միշելի, մյուսների հետ հայտարարում էին 29.800-ի մասին, ավելի ուշ` 29.743-ի։ Այդ ժամանակ շոկի մեջ էի, ասում էի` լավ, ո՞ր ղեկավարը մեզ լուրջ կվերաբերվի, եթե մենք օրը մի թիվ ենք ասում, հետո ՄԱԿ-ում է ելույթ ունենում, ասում է` Ադրբեջան, դու ի՞նչ տարածքով ես ճանաչում մեր պետությունը։ Ոնց որ մեկը գա, ինձ ասի` դու քանի՞ տարեկան ես, ես գիտեմ, որ 44 տարեկան եմ, բայց ասեմ․ դու ասա՝ ես քանի տարեկան եմ, ու սկսեմ քննարկել… եթե դու թշնամուն ես հարցնում, ի՞նչ ես ակնկալում, ի՞նչ պետք է քեզ ասի, կասի` արի հեսա քեզ կասեմ, կասեմ` ո՞վ եք դուք վաբշե եղել․․․․ Տավուշի սահմանազատման ժամանակ արդեն հրաժարականս տվել գնացել էի, 13 կմ սահմանազատեցին 1976 թ. ինչ-որ վերաբերելի քարտեզներով, բայց Սահմանադրական դատարանը հիմք չի պահանջում կառավարությունից, թե դու որ քարտեզով ես քո պետության տարածքը ճանաչում` տուր հիմքը դնենք»։

Մարուքյանը պնդում է, որ Հայաստանում ադրբեջանական անկլավներ չկան, եթե լինեին, Բաքուն հիմքեր կներկայացներ, բայց Փաշինյանն ուզում է Արծվաշենը ետ բերելու օրակարգի ներքո ռազմավարական տարածքներ հանձնել․ «Իրենց միակ հիմքն այն է, որ Տիգրանաշենում 200 տարի ադրբեջանցիներ են ապրել, 2 հազար տարի էլ հայերն ապրել են Լեռնային Ղարաբաղում, հիմա կարա՞նք ասենք, որ Արցախը հայկական անկլավ է»: Տիգրանաշենի հանձնումից հետո Փաշինյանն իրականություն է դարձնելու Ադրբեջանի մեկ այլ պահանջ՝ 300 հազար ադրբեջանցիների վերաբնակեցումը Հայաստանում։ Ի դեպ, դեռ անցած տարի, ՔՊ փակ քննարկման ժամանակ, երբ Փաշինյանի թիմակիցները, այդ թվում` Սասուն Միքայելյանը, հիշեցրել են, որ Արծվաշենը մեկուսի է Հայաստանից` կարելի է փոխանակել Տիգրանաշենի հետ, Փաշինյանը թատրոն է բեմադրել, թե դուք ինձ մղում եք հանցագործության` ինչպե՞ս կարող եմ ՀՀ տարածք հանձնել Ադրբեջանին»։

Առավել մանրամասն թերթի այսօրվա համարում: