Հայաստանում նույնպես ծնվել են մոտ 500–600 գրամ քաշով երեխաներ, նրանցից մի քանիսը կարողացել են ողջ մնալ և նորմալ զարգանալ

Չնայած անհաս նորածինների միջազգային օրն ավանդաբար նշվում է նոյեմբերի 17-ին և, հավանաբար, կնշվի շատ երկրների կողմից 2025 թվականի հենց այդ օրը, այսուհետև, համաձայն ԱՀԿ-ի որոշման, սահմանված մյուս համաշխարհային օրերի հետ համընկնումից խուսափելու համար, այդ օրը կնշվի նոյեմբերի 15-ին:

2008թ.-ից ի վեր նշվող այս օրը նպատակ ունի բարձրացնելու հասարակության իրազեկությունը անհաս (մինչև 37 շաբաթական ժամկետում ծնված) նորածինների առջև ծառացող առողջական ու սոցիալական խնդիրների մասին, աջակցել նրանց ընտանիքներին, խրախուսել առողջապահական համակարգերին՝ բարելավելու անհաս նորածինների խնամքն ու բուժօգնությունը։

ԵՊԲՀ առողջապահության ծրագրերի ազգային գիտահետազոտական «Հերացի» կենտրոնից նշում են, որ օրվա խորհրդանիշն է՝ մանուշակագույնը, որը խորհրդանշում է փոքրիկ կյանքի նրբությունը և հույսը։ Շատ երկրներում այդ օրը կազմակերպվում են միջոցառումներ, լուսավորություններ, քննարկումներ, և շատ շենքեր լուսավորվում են մանուշակագույնով՝ ի նշան աջակցության անհաս նորածիններին և նրանց ընտանիքներին։

Ամբողջ աշխարհում 10 նորածիններից 1-ը ծնվում է անհաս: Անհասությունը կանխարգելելի մանկական մահացության հիմնական պատճառն է, իսկ դեպքերի ճնշող մեծամասնությունը (առնվազն 80%) տեղի է ունենում ցածր և միջին եկամուտ ունեցող երկրներում:

Մինչև 2020 թվականին Սինգապուրում ծնված և վերապրած 212գ քաշով Քվեկ Յու Քուանի ծնունդը, ամենացածր քաշով նորածինը փոքրիկ Սեյբի անունով աղջնակն էր, ծնաված`ԱՄՆ-ում, Սան Դիեգոյում 2018 թ. դեկտեմբերին, ընդամենը 23 շաբաթական հղիության ժամկետում և նրա քաշը ծնվելու պահին եղել է 245 գրամ (մոտավորապես մեկ փոքրիկ խնձորի չափ), ծնվելուց հետո նա երկար ժամանակ անցկացրել է նորածնային ինտենսիվ խնամքի բաժանմունքում, սակայն հետագայում դուրս է գրվել առողջ վիճակում։

Հայաստանում նույնպես գրանցվել են երեխաներ, որոնք ծնվել են մոտ 500–600 գրամ քաշով և մասնագետների բարձր որակավորումների, բուժման արդի մոտեցումների և ժամանակակից տեխնոլոգիաների շնորհիվ, նրանցից մի քանիսը կարողացել են ողջ մնալ և նորմալ զարգանալ։

Ըստ ամփոփ տվյալների՝ 2022 թ-ին Հայաստանում գրանցվել է 35.667 կենդանի ծնունդ։ Նրանցից 153 երեխա ծնվել է ≤ 1 000 գ քաշով, 252 երեխա՝ 1 000-1 499գ քաշով, 596 երեխա՝ 1 500-1 999 գ և1 587 երեխա՝ 2 000-2 499 գ քաշով: Այս տվյալները ցույց են տալիս, որ մոտ 10%-ից ավելի նորածիններ ունեն ծննդյան պահին մինչև 2500 գ քաշ, ինչը համարվում է «ցածր ծննդյան քաշ»։

2023 թ-ին նորածինների (մինչև մեկ ամսական) մահացության ցուցանիշը կազմել է մոտ 9‰ կամ 9 դեպք/1000 կենդանի ծնվածների հաշվարկով: Այս ցուցանիշը տարբեր երկրներում տատանվում է. ամենաբարձրը` 26 գրանցվել է Ենթասահարայան Աֆրիկայում և ամենացածրը` 2-4 զարգացած, բարձր եկամուտ ունեցող երկրներում:

Անհաս են համարվում այն երեխաները, որոնք ծնվում են մինչև 37 շաբաթական հղիության ժամկետում։ Նրանց օրգանները (թոքեր, ուղեղ, մարսողական համակարգ և այլն) դեռ ամբողջությամբ չեն հասունացել, ինչն էլ կարող է ունենալ կարճաժամկետ և երկարաժամկետ հետևանքներ։ Կարճաժամկետ խնդիրներից (ծննդից հետո առաջին ամիսներին) անհաս երեխաները կարող են ունենալ՝

• Շնչառական դժվարություններ (RDS) – թոքերը լիարժեք չեն զարգացած, հաճախ պահանջում են արհեստական շնչառություն։

• Մարմնի ցածր ջերմաստիճան և քաշի կորուստ, քանի որ մաշկը բարակ է և ջերմությունը հեշտ է կորցվում։

• Սնուցման խնդիրներ, երբեմն անհրաժեշտ է լինում պարէնտերալ սնուցում։

• Վարակների բարձր ռիսկ, քանի որ իմունային համակարգը թերզարգացած է։

• Գլյուկոզայի և կալցիումի մեջ, որոնք կարող են ազդել ուղեղի վրա։

Երկարաժամկետ ազդեցություններ (երեխայի զարգացման ընթացքում). Չնայած շատ անհաս երեխաներ աճում են լիովին առողջ, որոշների մոտ կարող են դիտվել հետևյալ խնդիրները․

1. Զարգացման և ուսման դժվարություններ

• Շարժողական կամ խոսքային զարգացման որոշակի հապաղում։

• Դպրոցական տարիքում՝ ուշադրության կենտրոնացման կամ ուսումնական բարդություններ։

• Շատ դեպքերում, ճիշտ խնամքի ու վաղ միջամտության շնորհիվ, այս տարբերությունները ժամանակի ընթացքում նվազում են։

2. Տեսողության և լսողության խնդիրներ

• Կարող է զարգանալ ռետինոպաթիա ։

• Որոշ դեպքերում՝ լսողության թուլացում։

3. Շնչառական խնդիրներ` թոքերի փոքր չափի և կառուցվածքի պատճառով՝ հաճախակի բրոնխիտներ, ասթմայի նման վիճակներ։

4. Նյարդաբանական և շարժողական դժվարություններ` ծանր դեպքերում՝ ցերեբրալ կաթված (CP) կամ նուրբ շարժումների խանգարումներ, թեթև դեպքերում՝ փոքրիկների մոտ կարող է նկատվել միայն կոորդինացիայի դժվարություն։

5. Մետաբոլիկ և սրտանոթային ռիսկեր` հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ անհաս ծնված մեծահասակների մոտ ավելի հաճախ են հանդիպում՝

• արյան բարձր ճնշում,

• շաքարային դիաբետ,

• ավելորդ քաշ կամ հակառակը՝ թերքաշ,

• սրտանոթային հիվանդությունների ռիսկ։

Այսօր ժամանակակից նորածնային ինտենսիվ խնամքի բաժանմունքները (ՆԻԽԲ) ապահովում են անհասների 90%-ից ավելի գոյատևման մակարդակ զարգացած երկրներում, վաղ ֆիզիկական, խոսքային և ճանաչողական միջամտությունը (օր.՝ ռեաբիլիտացիոն ծրագրեր) օգնում են երեխային հասնել հասակակիցներին։