Շնորհիվ արաբական և ԱՊՀ երկրներում բնակվող հայկական սփյուռքի՝ Հայաստանը կարող է դառնալ բնական կամուրջ այս երկու խոշոր աշխարհաքաղաքական տարածքների միջև․ Արմեն Գևորգյան

 «Առաջարկ Հայաստանին» նախագծի առաջարկով ներկայացնում եմ  Հայաստանի և  Արաբական աշխարհի համագործակցության ամբողջական հայեցակարգը։ Այս մասին գրել է ՀՀ նախկին փոխվարչապետ, ՀՀ Անվտանգության խորհրդի նախկին քարտուղար, ՀՀ ԱԺ պատգամավոր Արմեն Գևորգյանը։

«Յուրաքանչյուր նոր գործընկեր, փոխգործակցության յուրաքանչյուր նոր առանցք, յուրաքանչյուր նոր դիվանագիտական ​​հարթակ երկրին ավելացնում է դիմադրողականություն, ճկունություն և գործունակություն։ Ահա թե ինչպես է ձևավորվում «+1» քաղաքականության տրամաբանությունը:

Այս համատեքստում արաբական աշխարհը Հայաստանի համար ավելին է։ Ամենից առաջ կարևոր է ընդգծել ակնհայտ, բայց գրեթե միշտ անտեսվող տարբերությունը. արաբական աշխարհի հետ հարաբերությունները նույնը չեն, ինչ ամբողջ իսլամական աշխարհի հետ հարաբերությունները: Արաբական քաղաքակրթությունը, թյուրքական աշխարհաքաղաքական նախագիծը և իրանական ազդեցության ոլորտը երեք տարբեր բևեռներ են:

Այսօր, երբ մեր տարածաշրջանը արագ փոխվում է, հայ-արաբական հարաբերությունների նոր բովանդակության հարցը պահանջում է բոլորովին այլ մոտեցում։ Ոչ թե մարտավարական, այլ հայեցակարգային։ Ոչ թե նեղ քաղաքական, այլ քաղաքակրթական։

Նոր փուլ. Անցյալի հույզերից մինչև զարգացման ռազմավարություն

Արաբական աշխարհը մրցակցող պետությունների, բարդ էլիտաների, տնտեսական ռազմավարությունների, մշակութային ավանդույթների և կուտակված քաղաքական իմաստության տարածք է։ Հայ-արաբական հեռանկարը պարունակում է մի բան, որը չի կարող արհեստականորեն կառուցվել. Բեյրութի, Դամասկոսի, Բաղդադի, Երուսաղեմի հայկական համայնքները։ Արաբական պետությունները հայերին հնարավորություն են տվել պահպանել իրենց հավատքը, լեզուն և հիշողությունը։ Եվ սա չի մոռացվում։ Հայերը դարձան արաբական աշխարհի՝ նրա մշակութային, սոցիալական և մտավոր կառուցվածքի մի մասը։

Այսօր, երբ ձևավորվում է մեր տարածաշրջանի նոր աշխարհաքաղաքական քարտեզը, Հայաստանի հարաբերությունները արաբական աշխարհի հետ ձեռք են բերում այնպիսի նշանակություն, որը կարող է.

• ամրապնդել Հայաստանի արտաքին քաղաքականության ինքնավարությունը,

• բացահայտել նոր տնտեսական հնարավորություններ,

• բացել ժամանակակից տեխնոլոգիաների և ներդրումների ճանապարհը,

• ընդլայնել անվտանգության տարածքը,

• ստեղծել միջազգային աջակցության լրացուցիչ ուղիներ։

Որպեսզի արաբական աշխարհի հետ հարաբերությունները դառնան ռազմավարական ուղղություն, Հայաստանը պետք է առաջարկի ոչ միայն բարեկամություն, այլև իմաստ։ Եվ այդ իմաստը թաքնված է երեք լայն ոլորտներում։

I. Հայաստանը որպես Մերձավոր Արևելքի քրիստոնեական ժառանգության պաշտպան

Սա կարգախոս չէ։ Սա պատմական առաքելություն է։ Հայաստանը տարածաշրջանում միակ քրիստոնյա երկիրն է, որը պահպանել է կենդանի կապեր Լևանտի քրիստոնեական համայնքների հետ, միակն է, որը ընկալվում է որպես այդ համայնքների բնական պաշտպան։ Տարածաշրջանի քրիստոնյաները այսօր չափազանց խոցելի են։ Հայաստանը պարտավոր է ավելի բարձր խոսել, քան մյուսները։ Սա միջամտություն չէ, այլ մեր հիշողության շարունակությունն է։ Եվ արաբական աշխարհում բոլորը հասկանում են սա։

II. Երուսաղեմ, Պաղեստին և հայ-իսրայելական հարաբերությունների արաբական համատեքստը

Երուսաղեմի հայկական ժառանգությունը մեր ինքնության հսկայական, բայց հաճախ թերագնահատված մասն է։ Սուրբ Հակոբոս թաղամասում հայերի իրավունքների պահպանումը միայն եկեղեցական հարց չէ։ Սա Հայաստանի արժանապատվության և միջազգային հեղինակության հարց է։

Պաղեստինի հարցում Հայաստանի դիրքորոշումը դառնում է կամուրջ, որը մեզ կապում է արաբական աշխարհի հետ և միաժամանակ հայ-իսրայելական հարաբերություններին նոր իմաստ հաղորդում։ Արաբական աշխարհի համար Պաղեստինը աշխարհաքաղաքականություն չէ։ Այն խորհրդանիշ է։ Ինչպես որ Արցախն է հայերի համար։ Հայաստանի կողմից անկախ պաղեստինյան պետության ճանաչումը պետք է նշանակի հասուն, ազնիվ, հավասարակշռված և սկզբունքային դիրքորոշում այս հարցում։ Այս դիրքորոշումը անմիջապես կստանա այնպիսի խորություն, որը անհասանելի կլինի նրանց համար, ովքեր վախենում են արդարության մասին խոսել՝ թե՛ պաղեստինյան հարցում, թե՛ Արցախի։ Մենք չենք ընտրում արաբական աշխարհի և Իսրայելի միջև։ Նման ձայնը կլսվի արաբական աշխարհում։ Եվ կհարգվի։

III. Սիրիան որպես պարտքի, հիշողության և հնարավոր ապագայի տարածք

Սիրիան հայերի հոգևոր և մշակութային կյանքի հիմնական կենտրոններից մեկն է իրենց պատմական հայրենիքից դուրս։ Սիրիայի վերակառուցումը երկար և բարդ գործընթաց է: Բայց Հայաստանը կարող է մասնակցել դրան.

• մարդասիրական, մշակութային, կրթական ծրագրերով,

• դպրոցների, եկեղեցիների և թաղամասերի վերակառուցման նախագծերով,

• շինարարական և ենթակառուցվածքային ծրագրերին, համայնքային նախագծերին  աջակցությամբ,

• իշխանությունների հետ երկխոսությամբ:

Եվ սա միայն բարոյական պատասխանատվության հարց չէ: Սա կարող է, որքան էլ պարադոքսալ հնչի,  դառնալ Թուրքիայի հետ ապագա երկխոսության առանձին թեմա: Սիրիայի վերակառուցումը մի հարց է, որտեղ անխուսափելիորեն կհատվեն բազմաթիվ երկրների շահերը: Եվ Հայաստանը կարող է իր արժանի տեղը զբաղեցնել այս գործընթացում:

Փոխըմբռնման և վստահության մեխանիզմներ

1. Արաբական պետությունների լիգայի (ԱՊԼ) և Ծոցի համագործակցության խորհրդի (ԾՀԽ) հետ ինստիտուցիոնալ աշխատանքը երկու հիմնասյուներն են, որոնց վրա պետք է հիմնված լինի նոր դոկտրինը։

Արաբական պետությունների լիգայի (ԱՊԼ) շրջանակներում Հայաստանը պետք է.

• հաստատի Լիգայի հետ մշտական ​​համագործակցության գիծ,

• մասնակցի մարդասիրական և մշակութային ծրագրերին,

• խթանի քրիստոնեական համայնքների անվտանգությունը,

• քննարկի ժառանգության և սփյուռքի պահպանման հարցերը։

ԾՀԽ-ն ​​տարածաշրջանի տնտեսական հզորագույն կենտրոնն է։ Խորհրդի հետ աշխատելը նշանակում է անմիջական մուտք դեպի ինքնիշխան ազգային ֆոնդեր։

Սա դիվանագիտության նոր մակարդակ է։ Արաբական աշխարհի հետ հավասար հիմունքներով խոսելու համար Հայաստանը պետք է ստեղծի նոր որակի դիվանագիտական ​​կորպուս։ Առանց դրա անհնար է կառուցել «+1» ռազմավարություն։

Ավելին, արաբական աշխարհը մի տարածաշրջան է, որտեղ քաղաքական դինամիկա է ստեղծվում ֆորումների, տնտեսական ցուցահանդեսների, կոնֆերանսների և քննարկումների հարթակների միջոցով։ Դոհայից մինչև Ռիադ, Աբու Դաբիից մինչև Կահիրե, ազդեցություն է ստեղծվում այնտեղ, որտեղ ներկա են նրանք, ովքեր ցանկանում են լսելի լինել։ Հայաստանը պետք է դառնա այս հարթակների մշտական ​​մասնակից՝ ոչ թե դիտորդ, այլ խոսող ձայն։

2. Սփյուռքը որպես ռազմավարական ռեսուրս, այլ ոչ թե պարզապես հիշողության պահապան։ Հայաստանը չպետք է պարզապես շնորհակալ լինի սփյուռքին, այլ պետք է համագործակցի նրա հետ՝ որպես իր միջազգային ցանցի մաս։ Ավելին, վերջին երկու տարիների ընթացքում Ծոցի արաբական երկրներում ի հայտ է եկել հայկական սփյուռքի նոր շերտ՝ մասնագիտական, շարժուն և բիզնես ու տեխնոլոգիական ուղղվածությամբ։ Սա դասական լևանտյան սփյուռք չէ, այլ նոր երևույթ. Ռուսաստանից, Եվրոպայից կամ հենց Հայաստանից արտագաղթած հայերը ստեղծում են կենսունակ տնտեսական և մտավոր ցանցեր Էմիրություններում և Կատարում։ Այն ձևավորում է հարաբերությունների այլ որակ՝ ժամանակակից, կոմպետենտ և տնտեսապես կողմնորոշված։

3. Երիտասարդ սերունդը՝ նոր կամուրջ։ Կա ևս մեկ անտեսանելի, բայց նշանակալի երևույթ. հայ ուսանողների աճող թիվը Ծոցի երկրների՝ Կատարի, ԱՄԷ-ի և Սաուդյան Արաբիայի համալսարաններում։ Սա միայն կրթական ներհոսք չէ։ Դա ենթադրում է՝

• ապագա էլիտայի ձևավորում, որը ներսից կհասկանա արաբական աշխարհը։

• հայերի մի սերնդի ծնունդ, որոնց համար արաբական Արևելքը այլևս էկզոտիկ վայր չի լինի, այլ մասնագիտական ​​տարածք։

Տասը տարի անց այս երիտասարդները կդառնան լուրջ մասնագետներ, ովքեր նույն լեզվով կխոսեն արաբական աշխարհի հետ՝ ոչ միայն լեզվական, այլև հուզական և գաղափարական առումով։ Սա հսկայական ռեսուրս է, որը Հայաստանը չի կարող թույլ տալ վատնել և պետք է գիտակցաբար պահպանի։

4. Եկեղեցու մասնակցությունը նոր նախաձեռնություններում: Արաբական աշխարհը մի տարածք է, որտեղ կրոնը հարգվում է, որտեղ հոգևորականությունը սոցիալական հյուսվածքի մաս է կազմում: Հայ Առաքելական Եկեղեցին պետք է իր բնական տեղը զբաղեցնի հայ-արաբական հարաբերությունների նոր ճարտարապետության մեջ: Արաբական աշխարհում հոգևոր հաստատություններն ունեն իրական բարոյական հեղինակությունը, և Եկեղեցու մասնակցությունը բացում է դռներ, որոնք հասանելի չեն ո՛չ դիվանագիտության, ո՛չ էլ բիզնեսի համար:

5. Արաբական Աֆրիկա։ Կա մեկ այլ տարածք, որը երկար ժամանակ մնացել է Հայաստանի ռազմավարական ուշադրության կենտրոնից դուրս: Եգիպտոսը, Թունիսը, Ալժիրը, Մարոկկոն և Լիբիան բազմաշերտ ինքնություններով, պատմական հիշողություններով և ուժեղ հավակնություններով պետություններ են: Այս տարածքը կարող է և պետք է վերագտնվի: Այստեղ է, որ Հայաստանը կարող է գտնել այն «նոր աշխարհաքաղաքական լայնությունը», որը նրան պակասում է: Հայաստանը կարող է դառնալ կրթական կենտրոն Արաբական Աֆրիկայի՝ Եգիպտոսի, Ալժիրի, Մարոկկոյի, Թունիսի և Լիբիայի երիտասարդության համար, հատկապես այն ոլորտներում, որտեղ Հայաստանն ունի ուժեղ դպրոցներ՝

• բժշկագիտություն,

• տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ,

• ճարտարապետություն և շինարարություն։

6. Սաուդյան Արաբիա՝ բացվող պատուհան։ Սաուդյան Արաբիայի հետ հարաբերությունները նշանակում են, որ Հայաստանի համար տարածաշրջանի քաղաքական աշխարհագրության մեջ ի հայտ է եկել նոր հնարավորությունների հանգույց։ Եթե Հայաստանը կարողանա Սաուդյան Արաբիայի հետ հարաբերություններ կառուցել ոչ թե որպես աղերսող, այլ որպես սեփական գաղափարներ ունեցող գործընկեր, սա զգալի առաջընթաց կլինի մեր ամբողջ արտաքին քաղաքականության համար։

«+1» դոկտրինի նոր գործնական առանցքներ՝ տնտեսություն, տեխնոլոգիաներ, լոգիստիկա, ռազմաարդյունաբերական համալիր

Հիմա՝ ամենակարևորը։ Առանց դրա այս հոդվածը կլիներ պարզապես մտորումների շարք։

1. Տնտեսություն. Ներդրումներ, տեխնոլոգիաներ, կառավարում

Արաբական ներդրումները աշխարհի կապիտալի և տեխնոլոգիաների ամենամեծ աղբյուրներից մեկն են։ Բայց ավելի կարևոր է, որ արաբական ներդրումները միշտ հետևում են «բավարար ֆինանսներ + նոր տեխնոլոգիաներ + որակյալ կառավարում» բանաձևին։ Սա արդիականացման հնարավորությունների պատուհան է, մի համադրություն, որը չունեն ո՛չ մեր արևմտյան գործընկերները, ո՛չ էլ մեր ավանդական արևելյան գործընկերները։ Ռուսաստանի շուրջ պատժամիջոցների ռեժիմը ստեղծել է անսպասելի ազդեցություն. Հայաստանի և ԱՄԷ-ի միջև առևտրաշրջանառությունը կտրուկ աճել է՝ Հայաստանը վերածելով կարևոր լոգիստիկ կենտրոնի։ Մենք պետք է այս գործընթացը ընկալենք ոչ թե որպես ժամանակավոր անոմալիա, այլ վերածենք այն կառուցվածքային և երկարաժամկետ առավելության։

2. Ռազմաարդյունաբերական համալիր և անվտանգություն

Ծոցի երկրները զենքի և ռազմական տեխնոլոգիաների ամենամեծ շուկաներից մեկն են։ Բայց ավելի կարևոր է, որ նրանք ավելի ու ավելի են զարգացնում իրենց սեփական ռազմաարդյունաբերական հարթակները։ Սա Ռուսաստանի կամ Եվրոպայի այլընտրանք չէ։ Այն երրորդ առանցք է։ Անկախ, տեխնոլոգիապես զարգացած, պրագմատիկ։

3. Արաբական հումանիտար համալսարան/ակադեմիա Հայաստանում: Այն կարող է դառնալ.

• արաբական ուսումնասիրությունների կենտրոն,

• մշակութային դիվանագիտության կամուրջ,

• Մերձավոր Արևելքի հետազոտական ​​ինստիտուտ,

• երկխոսության տարածք,

• հարթակ, որտեղ հայ և արաբ երիտասարդները կարող են միասին սովորել։

Նման նախագիծը կբարձրացնի Հայաստանի կարգավիճակը տարածաշրջանում։

Եզրափակելով.

Հայաստանն ունի եզակի առավելություն, որը չունի տարածաշրջանի որևէ այլ երկիր. շնորհիվ արաբական և ԱՊՀ երկրներում բնակվող հայկական սփյուռքի՝ Հայաստանը կարող է դառնալ բնական կամուրջ այս երկու խոշոր աշխարհաքաղաքական տարածքների միջև։ Այս դերը ո՛չ պարտադրված է, ո՛չ էլ հորինված. այն աճում է պատմական փորձից, լեզվից, կրթությունից և մարդկային շփումներից։ Եվ եթե մենք հաջողության հասնենք այս գործառույթը հասկանալու և իրացնելու հարցում, ապա այն Հայաստանին կվերածի ոչ միայն «տարանցիկ տարածքի», այլև տարածքները միավորողի։

Այն ժամանակ, երբ ավանդական Արևմուտքը տառապում է ոչ միայն ինքնառեֆլեքսիայով, այլև ներքին մասնատումով, իսկ Ռուսաստանը և Իրանը պատժամիջոցների տակ են, արաբական աշխարհը դառնում է մի տարածք, որտեղ Հայաստանը կարող է աշխարհի հետ խոսել հնարավորության, այլ ոչ թե կախվածության լեզվով։

Մենք չպետք է մոռանանք նաև, որ արաբական աշխարհն այսօր դառնում է նոր համաշխարհային կարգի կենտրոններից մեկը։ Հենց Մերձավոր Արևելքի երկրներն են սկսում կարևոր դեր խաղալ BRICS+ կազմավորման ճարտարապետության մեջ։ Սա նշանակում է, որ Հայաստանի կապերի ամրապնդումը արաբական աշխարհի հետ Երևանին տեղադրում է նոր գլոբալ Արևելքի հետ ուղիղ երկխոսության գոտում, որտեղ ի դեպ ձևավորվում է 21-րդ դարի տրամաբանությունը»։