Բացառիկ գտածոներ՝ Հայոց ցեղասպանության թեմայով

ՀՑԹԻ նախկին տնօրեն, պատմաբան Հայկ Դեմոյանը հայտնում է․

«Ապրիլի առաջին շաբաթվա ընթացքում իրականացված հավաքչական աշխատանքների ընթացքում բացառիկ մի քանի ցուցանմուշներ հայտնաբերվեցին, որոնք առնչվում են համիդյան կոտորածներին: Եվրոպական աճուրդներից հաջողվեց ձեռք բերել 1910 թվականին հոլանդերենով լույս տեսած «Հակոբ. դրվագ հայ քրիստոնյաների տառապանքների օրերից» վերնագրով հազվագյուտ գիրքը, որտեղ նկարագրվում են 1890-ականների կոտորածների դրվագները: Ենթադրվում է, որ այս գրքի հեղինակը Մարգարետ ֆոն Օրցենն է:

Հաջորդ ձեռքբերումը Շվեյցարիայում և Գերմանիայում հայանպաստ առաքելություն իրականացնող կազմակերպությունների կողմից 1898 թվականին թողարկած պարբերականներն էին, որոնց բնօրինակներն առաջին անգամ էին հայտնվել մեկ այլ աճուրդում:

Ամենամեծ անակնկալը սպասվում էր Ազգային գրադարանի լուսանկարչական հավաքածուն ուսումնասիրելու ընթացքում: Այստեղ հայտնաբերվեցին 1897 թվականին բուլղարահայ լուսանկարիչ Խաջոլյան եղբայրների կողմից արված հազվագյուտ վեց լուսանկարները, որոնցից ընդամենը մեկն էր տպագրվել եվրոպական մամուլում: Այդ լուսանկարները ներկայացնում են համիդյան կոտորածներից հետո Բուլղարիայում հաստատված հայ գաղթականներին:

Ձեռք բերված հազվագյուտ գիրքը և թերթերը կփոխանցվեն Հայոց ցեղասպանության թանգարանին՝ համալրելով վերջին ութ տարիների ընթացքում իմ կողմից իրականացված հավաքչական աշխատանքների արդյունքում տարբեր աղբյուրներից ձեռք բերված և թանգարանին փոխանցված հարյուրավոր միավորներից բաղկացած թանգարանային արժեքների հավաքածուն:

Մինչ այդ ես սպասում եմ ՀՑԹԻ տնօրենի ժամանակավոր պաշտոնակատար Հրաչյա Թաշչյանին հասցեագրված իմ նամակի պատասխանին, որում վերջինիս հորդորել եմ կազմել հանձնաժողով՝ ՀՑԹԻ-ում ընդունման-հանձման գործընթաց սկսելու, հավաքածուի անվտանգության պայմանները, այնտեղ գտնվող բացառիկ միավորների առկայությունը վերստուգելու համար:

Անցել է մեկ ամիս, իմ գրությունը մնացել է անպատասխան: Խախտելով գործող կարգը, թանգարանի տնօրինությունը չի ցանկանում ստացականներ տրամադրել տարեսկզբին նվիրատվության կարգով ՀՑԹԻ-ին փոխանցված միավորների դիմաց»: