Հանտավիրուսի տարածման գլոբալ ռիսկը շատ ցածր է. Արմեն Մուրադյան

Հանտավիրուսի բռնկամն վերաբերյալ թարմացված տվյալները հետևյալն են` 2026 թվականի մայիսին արձանագրվել է հանտավիրուսի տեղային բռնկում հոլանդական «MV Hondius» զբոսանավի վրա: Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) և հիվանդությունների վերահսկման կենտրոնների գնահատմամբ՝ աշխարհի և Եվրոպայի բնակչության համար տարածման գլոբալ ռիսկը շատ ցածր է, և սա նոր համավարակի սկիզբ չէ:

Դեպքերի քանակը. Մայիսի 13-ի դրությամբ հաստատվել է վարակման 11 դեպք (8-ը՝ լաբորատոր հաստատված, 2-ը՝ հավանական, 1-ը՝ անորոշ): Գրանցվել է 3 մահվան ելք (ինդեքսային դեպքը մահացել է դեռ ապրիլի 11-ին նավի վրա): Բռնկման պատճառը Անդերի (Andes) հանտավիրուսն է: Սա հանտավիրուսի միակ շտամն է, որը կարող է փոխանցվել մարդուց մարդուն՝ սերտ և երկարատև շփման դեպքում: Զբոսանավը մեկնել էր Արգենտինայից: Մայիսի 10-ին այն ժամանել է Տեներիֆե (Կանարյան կղզիներ), որտեղ ուղևորներն ու անձնակազմը տարհանվել են և հատուկ չվերթներով տեղափոխվել իրենց երկրներ՝ բժշկական հսկողության ու կարանտինի տակ մնալու համար:

ԱՀԿ-ն և Եվրոպական CDC-ն (ECDC) ներկայումս չեն առաջարկում որևէ սահմանափակում միջազգային ուղևորությունների կամ առևտրի համար:

Վիրուսն առաջացնում է թոքային համախտանիշ: Ախտանիշներն են՝ բարձր ջերմություն, մկանային ցավեր, ստամոքս-աղիքային խանգարումներ, որոնք արագ վերածվում են շնչառական անբավարարության: Ինկուբացիոն շրջանը տևում է մինչև 6 շաբաթ:

 

Անդերի (Andes) հանտավիրուսը տարբերվում է մյուս շտամներից իր փոխանցման յուրահատուկ մեխանիզմներով.

• Մարդուց մարդուն. Սա միակ հանտավիրուսն է, որը փոխանցվում է մարդկանց միջև: Վարակումը տեղի է ունենում սերտ, երկարատև շփման միջոցով:

• Կրծողների միջոցով. Հիմնական բնական շտեմարանը վայրի կրծողներն են: Վարակը փոխանցվում է նրանց չորացած արտաթորանքների, մեզի կամ թքի փոշին շնչելիս (օրինակ՝ փակ տարածքներ մաքրելիս):

• Ուղղակի կոնտակտ. Վիրուսը կարող է թափանցել օրգանիզմ կրծողների կծելուց կամ վնասված մաշկի հետ նրանց կենսագործունեության արգասիքների շփումից:

Հիվանդությունը զարգանում է երկու հստակ փուլով.

1. Նախանշանային փուլ (առաջին 3-5 օր).

o Հանկարծակի բարձր ջերմություն և դող

o Սաստիկ մկանային ցավեր (հատկապես մեջքի և ազդրերի շրջանում)

o Գլխացավ, գլխապտույտ և սրտխառնոց

2. Թոքային ծանր փուլ (սկսվում է կտրուկ).

o Արագ զարգացող հազ և շնչահեղձություն

o Թոքերում հեղուկի կուտակում (այտուց)

o Արյան ճնշման անկում և սրտանոթային անբավարարություն

Պաշտպանական միջոցառումներ և կանխարգելում

 

Ներկայումս հանտավիրուսի դեմ հաստատված հատուկ պատվաստանյութ կամ հակավիրուսային բուժում չկա: Պաշտպանության հիմնական կանոններն են.

 

• Կոնտակտավորների հսկողություն` հիվանդների հետ շփվող անձինք պետք է անցնեն 6-շաբաթյա բժշկական հսկողություն (կարանտին)՝ հաշվի առնելով վիրուսի երկար ինկուբացիոն շրջանը:

 

• Տարածքների անվտանգ մաքրում. Կրծողների առկայությամբ տարածքները մաքրելիս չի կարելի ավլել կամ փոշեկուլ օգտագործել (փոշի չբարձրացնելու համար): Տարածքը պետք է ախտահանել քլորի հիմքով ախտահանիչներով և օգտագործել N95 դիմակներ:

 

• Կրծողների վերահսկում. Փակել տան բոլոր ճեղքերը, սնունդը պահել հերմետիկ տարաներում և թակարդներ տեղադրել:

 

Քանի որ հանտավիրուսի դեմ հաստատված յուրահատուկ հակավիրուսային դեղամիջոց չկա, բուժումը կրում է ախտանշանային և պահպանողական բնույթ: Բոլոր հաստատված կամ կասկածելի դեպքերով պացիենտները անհապաղ հոսպիտալացվում են վերակենդանացման բաժանմունք:

 

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) վերջին տվյալներով՝ Եվրոպայում սովորական ճանապարհորդների համար վարակվելու ռիսկը գրեթե զրոյական է:

 

• Տեղափոխված ուղևորների հսկողություն. «MV Hondius» նավի բոլոր ուղևորներն ու անձնակազմը Իսպանիայից (Տեներիֆե) իրենց երկրներ են տեղափոխվել հատուկ չվերթներով և գտնվում են մեկուսացման մեջ:

 

• Միջազգային տրանսպորտ. Օդանավակայաններում, գնացքներում կամ հանրային այլ վայրերում վարակի տարածման որևէ դեպք չի արձանագրվել:

 

• Խորհուրդ զբոսաշրջիկներին. Խորհուրդ է տրվում խուսափել միայն վայրի բնության մեջ (անտառներում, քարանձավներում) կրծողներին կամ նրանց բներին դիպչելուց:

 

ԱՀԿ-ի վերջին՝ 2026 թվականի մայիսի 13-ի պաշտոնական տվյալներով, «MV Hondius» զբոսանավի բռնկման հետ կապված գրանցվել է ընդհանուր 11 դեպք:

Դեպքերի մանրամասն պատկերն ունի հետևյալ տեսքը.

 

• Լաբորատոր հաստատված դեպքեր. 8 պացիենտ (որոնց մոտ թեստավորմամբ ճշգրիտ ախտորոշվել է Անդերի շտամը):

 

• Հավանական դեպքեր. 2 պացիենտ (ունեն հստակ ախտանիշներ, սակայն վերջնական թեստի պատասխանը դեռ հայտնի չէ):

 

• Կասկածելի դեպքեր. 1 պացիենտ (թեստի արդյունքները եղել են ոչ միարժեք և անցնում է կրկնակի հետազոտություն):

Այս 11 դեպքերից 3-ն ավարտվել են մահվան ելքով (մահաբերության ցուցանիշը կազմում է մոտ 27%): Բոլոր վարակվածները եղել են նույն նավի ուղևորներ կամ անձնակազմի անդամներ. նավից դուրս՝ հանրության շրջանում, վարակի տարածման որևէ այլ դեպք աշխարհում չի գրանցվել:

 

Համաճարակաբանական հետազոտությունները ցույց են տվել, որ վարակի աղբյուրը չի եղել հենց նավի վրա: Նավում կրծողներ չեն հայտնաբերվել: Ինդեքսային դեպքերը (առաջին վարակվածները) հոլանդացի ամուսիններն են, ովքեր նախքան այս նավարկությունը, ճանապարհորդել էին Արգենտինայի հարավային շրջաններում (Պատագոնիա): Նրանք վարակվել են Արգենտինայի անտառային գոտիներում՝ երկարապոչ բրնձային մկների (Oligoryzomys longicaudatus) կենսագործունեության արգասիքների հետ շփման հետևանքով: Ամուսինների մոտ ախտանիշները զարգացել են արդեն նավարկության ընթացքում: Քանի որ Անդերի շտամը փոխանցվում է մարդուց մարդուն, նավի փակ և սահմանափակ տարածությունը (օդափոխության ընդհանուր համակարգ, սերտ շփում) նպաստել է վարակի փոխանցմանը նավի բժշկին, զբոսավարին և մի քանի այլ ուղևորների:

 

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը (ԱՀԿ) և Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման եվրոպական կենտրոնը (ECDC) ներկայացրել են հետևյալ կանխատեսումները.

 

• Գլոբալ վտանգի բացակայություն. Բռնկումը գնահատվում է որպես լիովին տեղայնացված: Վիրուսի լայնածավալ տարածման կամ նոր համավարակի վերածվելու ռիսկը չափազանց ցածր է:

• Նոր դեպքերի հավանականություն. Քանի որ հանտավիրուսի գաղտնի (ինկուբացիոն) շրջանը տևում է մինչև 6 շաբաթ, հնարավոր է, որ առաջիկա օրերին արդեն մեկուսացված կոնտակտավորների շրջանում ախտորոշվեն եզակի նոր դեպքեր:

• Բռնկման ավարտը. Քանի որ բոլոր ուղևորներն ու անձնակազմը գտնվում են խիստ հսկողության և կարանտինի տակ, ակնկալվում է, որ վարակի շղթան ամբողջությամբ կկտրվի հաջորդ մի քանի շաբաթների ընթացքում: