Իշխանության փոքրոգությունը. հարված՝ ոչ թե մարդուն, այլ նրա խորհրդանիշին. հոգեբանական ճնշման միջոց՝ ուղղված Ծառուկյանի հանրային կերպարին
Հայաստանի ներքաղաքական կյանքում կան դեպքեր, երբ իրավական գործընթացները դադարում են ընկալվելուց զուտ իրավական հարթության մեջ և ստանում են քաղաքական ու խորհրդանշական իմաստ։ Գագիկ Ծառուկյանի նկատմամբ իրականացվող քրեական հետապնդումը շատերի համար հենց այդպիսի դեպքերից է։
Եթե դիտարկենք իրադարձությունների ժամանակագրությունը, դժվար է անտեսել իշխանությունների գործողությունների ակտիվացումն այն փուլում, երբ նախընտրական քարոզարշավների ժամանակ, Ծառուկյանը հրապարակայնորեն սուր քննադատում էր իշխանությանը և հանդես գալիս մի շարք կոշտ հայտարարություններով:
Նա հայտարարեց, թե՝ «Եթե ապացուցվի՝ շպիոն եմ, թող ինձ գնդակահարեն, եթե՝ ոչ, ասողը թող գա, իմ որձ առյուծների վանդակը մտնի»։ Այդ արտահայտությունը քաղաքական լեզվում պարզապես հուզական խոսք չէր. այն ինքնավստահության, մարտահրավերի և ուժի ցուցադրություն էր։
Այս համատեքստում առյուծները վաղուց դադարել էին պարզապես կենդանիներ լինելուց։ Դրանք դարձել էին Ծառուկյանի կերպարի անբաժանելի մասը՝ նրա ուժի, ազդեցության և ինքնության խորհրդանիշը։ Հետևաբար, երբ իշխանության գործողությունների արդյունքում դրանք հեռացվեցին նրա վերահսկողությունից, շատերի մոտ ստեղծվեց տպավորություն, որ թիրախը միայն սեփականությունը չէր, այլ նաև այդ խորհրդանիշը։
Քաղաքական հոգեբանության տեսանկյունից նման քայլերը հաճախ ունենում են ոչ միայն գործնական նպատակ, այլև մեսիջ։ Ուղերձը կարող է լինել հետևյալը. «Մենք կարող ենք հասնել նույնիսկ այն բանին, որը դու համարում էիր քո ուժի խորհրդանիշը» կամ «Քո ամենաուժեղ խորհրդանիշն այլևս քո վերահսկողության տակ չէ»։ Նման մոտեցումները պատմության ընթացքում բազմիցս կիրառվել են տարբեր զավթիչների կողմից՝ ընդդիմախոսներին ոչ միայն իրավական, այլև հոգեբանական հարված հասցնելու նպատակով։
Սրանով նաև փորձ է արվում հանրությանը ցույց տալ, որ երբեմնի անպարտելին այլևս անպարտելի չէ։
Այս տեսանկյունից առյուծների «բանտարկումը» կարելի է համեմատել Սամսոնի աստվածաշնչյան պատմության հետ, երբ նրա մազերի կտրումը խորհրդանշում էր ուժի կորուստը, կամ Աքիլեսի խոցելի կետի հետ, երբ հարվածը հասցվում է ոչ թե ամենաուժեղ, այլ ամենախորհրդանշական կետին։ Նման համեմատությունները, իհարկե, փոխաբերական են, սակայն դրանք նկարագրում են քաղաքական պայքարի հոգեբանական տրամաբանությունը։
Մյուս կարևոր հարցը ժամանակագրությունն է։
Եթե իշխանությունները համոզված էին, որ Ծառուկյանը կատարել է այն հանցագործությունները, որոնց մասին հրապարակայնորեն խոսվում էր տևական ժամանակ, ապա բնական հարց է առաջանում՝ ինչո՞ւ վճռական գործողությունները տեղի ունեցան հենց քաղաքական սուր առճակատման շրջանում։ Այդ հանգամանքը թույլ է տալիս ենթադրել, որ իրավական գործընթացը համընկել է քաղաքական նպատակահարմարության հետ։
Այս ամենը չի նշանակում, որ քրեական գործի իրավական հիմքերը գոյություն չունեն կամ չեն կարող գոյություն ունենալ։ Սակայն քաղաքականության մեջ ընկալումը հաճախ դառնում է ոչ պակաս կարևոր, քան փաստը։ Այս պարագայում իշխանության գործողությունները դիտարկվում են որպես հաշվեհարդար:
Այլ կերպ ասած՝ այս ամենը իշխանության փոքրոգության մասին է:
Առյուծներին Ծառուկյանի տարածքից հեռացնելը կարելի է մեկնաբանել որպես քաղաքական հոգեբանական ճնշման միջոց՝ ուղղված ոչ միայն անձին, այլ նաև նրա հանրային կերպարին։
Արմինե Մկրտումյան
