Ոչ տեսուչների ստուգումներն էին մի բան, ոչ էլ առանց ստուգումների

Հայաստանում բիզնեսը կշարունակի գործել առանց տեսչական ստուգումների: Հունիսի 9-ին կառավարությունը նոր որոշում ընդունեց և ստուգումների ժամկետի արգելքը երկարացրեց մինչև 2016թ-ի դեկտեմբերի 31-ը: Նախկին արգելքը գործում էր 2015թ. օգոստոսի 1-ից և ինչպես այսօրվա որոշումը, հիմնավորվում է «տնտեսվարող սուբյեկտների գործունեությունը խթանելու և վերջիններիս աջակցություն ցուցաբերելու նպատակով»:

Բացառութամբ ստուգումներ կարող են անցկացնել միայն պետական հաստատություններում և սննդի օբյեկտներում, հանրային անվտանգության, անձանց իրավունքների, կյանքի և առողջության պաշտպանության, պետության պաշտպանության և անվտանգության ապահովման դեպքերում՝ ՀՀ վարչապետի գրավոր համաձայնությամբ:

Փորձենք հասկանալ, թե այս իրավիճակը նպաստո՞ւմ է տնտեսվարողների գործունեության խթանմանը, և աջակցո՞ւմ է նրանց: Գուցե թե, քանի որ նախկինում, եթե օրումեջ որևէ տեսուչ էր թակում տնտեսվարողի դռնակը, իհարկե ոչ ստուգելու սանիտարահիգիենիկ պայմանները, արտադրանքի որակը, ՀԴՄ ունե՞ն, թե՞ ոչ, այլ հաճախ էր պատահում, որ բազմաթիվ խախտումների վրա աչք փակելու համար գումար էր դնում գրպանը և հեռանում, այսքանով տեսչական ստուգումն ավարտվում էր: Այս սովորույթը մնացել է դեռևս խորհրդային շրջանից, երբ ստուգողների գրպանը ռուբլի էին մտցնում՝ դարձյալ խախտումների վրա աչք փակելու համար:

2015թ. տնտեսվարողների մոտ ստուգումների արգելքը պարզապես շատ տնտեսվարողների ազատեց տեսուչների գրպանը դրամ դնելուց, սակայն դա չի նշանակում, որ տնտեսվարողները սկսեցին ավելի կոկիկ, բարեխիղճ և պատասխանատու աշխատել:

Ինչ վերաբերում է, եթե շարունակեին տեսչական ստուգումներն ինչ կլիներ: Այս դեպքում տնտեսվորողը, իմանալով, որ վաղ թե ուշ տեսուչ է գալու` կփորձեր բարելավվել արտադրական պայմանները, հրդեհային և հակահամաճարակային պայմանները կկարգավորեր, որ գոնե տեսուչին փող չտար կամ տալուց քիչ փող տար: Իսկ առանց տեսուչների էլ մի բանի նման չէ, բարեխղճության կոչերով տնտեսվարողները հաստատ բարեխիղճ չդարձան և չեն էլ դառնա, եթե իրավահարաբերությունները կարգավորող օրենքը չի գործում, տնտեսվարողի մոտ թուլանում է զգոնությունը և պատասխանատվությունը հանրության հանդեպ:

Ինչպես երևում է` ոչ տեսուչների հետ է մի բան, ոչ էլ առանց տեսուչների: Առանց ստուգումների տնտեսվարողները ինչպես ցանկանում, այնպես էլ գործում են, իսկ տեսուչների դեպքում՝ չգիտեն ինչպես դուրս պրծնեն նրանց ձեռքից: