Հուշարձանը պահպանելու հարցը նման ձևով չի դրվում. հնեագետը՝ վարձակալության մրցույթի մասին

Հայաստանի մշակույթի նախարարությունը հայտարարել է զբոսաշրջության նպատակով 4 քարանաձավներ և մեկ քարանձավախումբ 5-ական տարով վարձակալության տալու մրցույթ։ Դրանք են՝ «Մագելանի», «Թռչունների», «Արջի», «Մոզրովի», «Քարե դռներ» քարանձավները (վերջինը հայտնի է նաև քարայր կացարաններ անունով): Բոլոր 5-ն էլ ունեն պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանի կարգավիճակ։ Այս մրցույթին կարող են մասնակցել նաև օտարերկրյա իրավաբանական անձիք կամ անհատ ձեռնարկատերերը։

Հնեագետ Բորիս Գասպարյանը, ով 2007թ-ից ընդգրկվել է «Թռչունների» քարանձավի գիտահետազոտական աշխատանքերում և բավականին գործ ունի արած, դժվարանում է միանշանակ ասել, թե ինչ հետևանքներ կարող է ունենալ վարձակալությունը:

Նա NEWSPRESS.am-ի հետ զրույցում մի կողմից նկատում է, որ վարձակալությունը քարանձավը պահպանելու միջոց է, քանի որ դրանք ոչնչացման եզրին են: Սակայն մյուս կողմից էլ չի կարծում, թե վարձակալության տալու մրցույթի տարբերակը լավագույն միջոցն է, և կարող է ցանկալի արդյունք տալ:

Բորիս Գասպարյանի խոսքով՝ հուշարձանը պահպանելու հարցը նման ձևով չի դրվում:

«Երբ, որ ինչ որ մեկին տալիս են օգտագործման, պետք է հաշվի առնեն, որ սա գիտահետազոտական մեծ ծրագիր է և այնտեղ ահռելի աշխատանք կա անելու: Հիմա պատկերացրեք, որ հաայտարարված մրցույթին քարանձավը մեկ ուրիշը վերցնի, ես ո՞նց եմ աշխատելու…»,-ասում է հնեագետն ու հավելում, որ շեշտը հարկավոր է դրնել ո՛չ թե զբոսաշրջության, այլ գիտահետազոտական ծրագրի վրա՝ ինչպես Արենիում է արվել: Նրա գնահատմամբ, այս կերպ տուրիզմը դառնում է գործիք՝ քարանձավների պահպանման ու գիտահետազոտական աշխատանքերին աջակցելու համար:

«Այդպես հնարավորություն կլինի նաև գումար աշխատելու, բայց այդ գումարները բիզնես չպետք է սարքել, դրանք ամբողջությամբ պետք է ուղղել քարանձավների պահպանման նպատակին: Այսինքն՝ շահույթ պետք է չհետապնդի այդ ամենը…»,-նկատում է մեր զրուցակիցը:

Նա դարձյալ օրինակ է բերում «Թռչունների» քարանձավը, որտեղ իր իսկ ջանքերով կառուցվել է անցուղիների մի մասը: Հնեագետի խոսքով, եթե քարանձավների հարցով գիտնականը չզբաղվի՝ հնարավոր է նաև վնասեն այն:

«Տեսե՛ք, տարիներ շարունակ ես աշխատել եմ այդ հուշարձանի պահպանման ուղղությամբ, ու ասենք՝ ինչ-որ մեկը եկավ ու վերցրեց այն, ես ո՞նց եմ հակասության մեջ մտնելու այդ մարդու կամ ընկերության հետ… մեծ պրոբլեմ է լինելու, չգիտեմ: Կարծում եմ այն ձևով, ինչպես դրված են մրցույթի պայմանները՝ գնումնների մասին օրենքով, սխալ է…,-ասում է հնեագետն ու բացատրում,- Եթե որևէ մեկը բերի և փող ներդնի, ապա նա պետք է շահագրգռված լինի այդ փողը հանել, բայց որքանո՞վ դա կնպաստի քարանձավի պահպանմանը՝ դա է հարցը»:

Նա նշեց նաև, որ եղել են նախնական քննարկումներ, որի ժամանակ որոշել են նախ նման տարբերակով վարձակալության տալ միայն «Մագելանի» քարանձավը, հասկանալու համար, թե ինչ հայեցակարգ կմշակվի և ինչպես կաշխատի ծրագիրը, որից հետո, դրական արդյունքի դեպքում, այդ օրինակով վարձակալության կհանձնվեին մյուս քարանձավները:

Ամեն դեպքում, հնագետը չի կորցնում հույսը, որ կլինեն նոր քննարկումներ, որոնց արդյունքում կընտրվի հուշարձանների պահպանման ավելի ռացիոնալ ու նպատակային տարբերակ:

Արմինե Մկրտումյան