Հայաստան-Վրաստան բնապահպանական համագործակցություն. Բացվեցին «Արփի լիճ» և «Ջավախեթի» ազգային պարկերը

ՀՀ Շիրակի մարզում և Վրաստանի Սամխցե-Ջավախքի երկրամասում պաշտոնապես բացվեց «Արփի լիճ» և «Ջավախեթի» ազգային պարկերը, որոնք ստեղծվել են «ՀՀ Շիրակի մարզում և Վրաստանի Ջավախքում բնության հատուկ պահպանվող տարածքների ստեղծում» ծրագրի շրջանակներում:

«Արփի լիճ» ազգային պարկը ստեղծվել է 2009թ. հարավային Կովկասի տարածաշրջանում: Նախատեսված էր, որ ծրագրին կմիանա նաև Թուրքիան և Վրաստանի, Հայաստանի հարակից թուրքական շրջանում ևս ազգային պարկ կստեղծվի, սակայն Թուրքիան հրաժարվել է ծրագրին միանալուց, թեև տարածաշրջանը մեկ ամբողջություն է կազմում` Ջավախք-Շիրակ սարահարթը, որն ընդգրկում է և միաժամանակ բաժանում է Հայաստանը, Վրաստանը և Թուրքիան:

Ջավախք-Շիրակ սարահարթ ռեգիոնի այն եզակի անկյուններից է, որտեղ կարելի է թռչնադիտարկումներ կատարել, զբաղվել դահուկային սպորտով, հեծանվասպորտով, նաև ուսումնասիրել էնդեմիկ տեսակներն իրենց բնօրրանում:

Նշենք, որ Հայաստանում գրանցված 366 թռչնատեսակից 200-ը հանդիպում է Արփի լճում, և որոնցից 40-ը գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում:

Գանգուր հավալուսնը, ջրահավը վտանգված տեսակներ են, տարածաշրջանը նաև այն եզակի վայրերից է, որտեղ բնադրում են մոխրագույն կռունկը, սև արագիլը: Հայկական էնդեմիկ որորը ևս բազմանում է Արփի լճի կղզյակների վրա:

Ի դեպ, վերջին շրջանում Արփի լճի մակարդակն այնքան է իջել, որ վտանգում է այնտեղ բնակվող թռչուններին. թերակղզու վերածվելու վտանգն այն է, որ գիշատիչ կենդանիները հեշտությամբ կարող են ոչնչացնել թռչունների բնադրավայրերը: Ջրային տնտեսության պետական կոմիտեն Ախուրյանի ջրամբարի սոսկալի վիճակը փոքրիշատե կարգավորելու համար Արփի լճից մեծ քանակությամբ ջուր է բաց թողել, որն էլ անդառանալի հետևանքներ կարող է ունենալ տարածքի էկոհամակարգի վրա:

«Արփի լիճ ազգային պարկի» տարածքում աճում են 80 ընտանիքներում և 269 ցեղերում ընդգրկված 670 տեսակներ, որոնցից 20-ը գրանցված են Հաայաստանի Կարմիր գրքում:

Ինչ վերաբերում է ֆլորային, ապա «Արփի ազգային պարկի» տարածքում հայտնաբերվել է գիտության համար նոր տեսակ` մեխակ Գաբրիելյանի, որը կովկասյան էնդեմն է և աճում է միայն Արփի լճի և Ջավախեթի պահպանվող տարածքներում: Տարածքում առկա են նաև այլ էնդեմ տեսակներ` հազվագյուտ կատվախոտ, բրդատերև, Ռոզենի սնկասոխ, կովկասյան կատվատոտիկ և այլն: Ազգային պարկի տարածքը հայտնի է անողնաշարավոր կենդանիների բազմազանությամբ` շուրջ 65 կարգ 2500-3000 տեսակներով: Արփի լիճ ազգային պարկում գրանցվել է ավելի քան 190 թռչնատեսակ, որոնցից 45-ն ընդգրկված է ՀՀ Կարմիր գրքում և 15 համարվում է վտանգված տեսակ:

Բացի այդ, ռեգիոնում կա սողունների 10 տեսակ և հանդիպում է օձերի 4 տեսակ, որից Դարևսկու իժն էնդեմիկ է. ամբողջ աշխարհում այն հանդիպում է միայն Ջավախքի լեռներում` Արփի լճի ազգային պարկի հյուսիս-արևելյան մասում:

Վրացական կողմից Ջավախեթի ազգային պարկում ևս մեծ հնարավորություններ կան հեծանվասպորտի զարգացման, դահուկային սպորտի, նաև ձիասպորտի զարգացման, նաև թռչնադիտարկումների համար: Ջավախեթիի տարածքում ևս վտանգված կենդանատեսակներ կան, որոնք ենթակա են պահպանության:
Երկու երկրի ազգային պարկերի բացմանը ներկա էին երկու երկրի բնապահպանության նախարարությունների ղեկավարները, միջազգային կառույցների ներակայացուցիչները: Երկու կողմը շեշտեց համագործակցության կարևորությունը երկու երկրի համագործակցության տեսանկյունից, ինչպես նաև ընդգծվեց պահպանվող տարածքների ստեղծման անհրաժեշտությունը տարածաշրջանի համար:
Երկու երկրի տարածքում գործում է այցելուների կենտրոն` զբոսաշրջիկներին աջակցելու և ուղղորդելու և անհրաժեշտ տեղեկությունենր տրամադրելու համար: Ծրագիրն իրականացրել է Բնության համաշխարհային հիմնադրամը` հայկական և վրացական մասնաճյուղերի միջոցով:

Նշենք, որ «Արփի լիճ» ազգային պարկի ստեղծումը Գերմանիայի տնտեսական համագործակցության և զարգացման դաշնային նախարարության (BMZ) «Կովկասյան նախաձեռնության» մասն է, որի հիմքում Կովկասի էկոտարածաշրջանում յուրահատուկ կենսաբազմազանության պահպանությունն է, և որը նպաստում է Հայաստանի և Վրաստանի համագործակցությանը Շիրակ-Ջավախք տարածքում անդրսահմանային համագործակցության զարգացման միջոցով: