Նախկին դատախազը սիրում էր կանաչ գույնը, իսկ գլխավոր մեղավորները կանաչ թուղթ շատ ունեին. ագրոէկոլոգ

Ըստ 2013թ. կատարված հետազոտության՝ արտեզյան ավազանի մակերեսը կրճատվել է 3 անգամ և դեռևս թույլատրելի 1.1 մլրդ խմ-ից ավելի են վերցնում շուրջ 45 տոկոս ջուր՝ հիմնականում ձկնաբուծության համար:

Արարատյան դաշտում Արտեզյան ավազանի իրավիճակի վերաբերյալ NEWSPRESS.am-ը զրուցել է ագրոէկոլոգ Գալուստ Նանյանի հետ:

«Մինչ օրս իշխանությունները համեստորեն լռում են: Հիշեցնեմ, որ հենց իշխանությունների սխալ քաղաքականության արդյունքում այսօր Արարատյան դաշտում հարյուրավոր գյուղերում առկա են նախկին ինքնաշատրվանող, իսկ այսօր «ցամաքած» աղբյուրներ….»:

Նշենք, որ 31 համայնք զրկվել է ինքնաշատրվանող ջրից, իսկ բազմաթիվ աղբյուրներ ուղղակի ցամաքել են:

«Տարիներ առաջ, երբ «հիանալի» քաղաքականություն տարվեց, և բոլոր քաղաքային բնակավայրերում խմելու ջրի ծորակների վրա դրվեցին ջրաչափեր, որոշ «կասկածելի» դեմքեր հայտարարեցին, որ նույն ջրաչափերը պետք է տեղադրվեն նաև գյուղական համայնքներում առկա արտեզան ինքնաշատրվանող աղբյուրների վրա: Իհարկե, որոշ գյուղերում գյուղացիները բոյկոտեցին և հայտարարեցին, որ այդ աղբյուրները նախկինում պետությունը չի հորատել, և ջուրը բնության պարգևն է: Այդ աղբյուրները հորատելու համար դեռ խորհրդային տարիներին իրենք հազարավոր ռուբլիներ են ծախսել, իսկ այդ ռուբլիները ոչ թե յուրայիների գրպաններ են ուղղվել, այլ պետության գանձարան»:

Մի քանի տարի առաջ ձկնաբուծարանների ջրային հորերի վրա դրվեցին մեխանիկական ջրաչափեր՝ ջրի քանակը վերահսկելու համար, սակայն այժմ այդ ջրաչափերը չեն գործում, քանի որ կամ ձկնաբուծարանների սեփականատերերը դրանք հանել, մի կողմ են նետել, կամ այն փչացել է. արդյունքում միայն ծախսված գումարն է մնացել:

«Ներկայիս իշխանություններն էլ «գիտակցելով», որ կրակը պետք չէ թեժացնել փորձեցին իրենց ռազմավարությունը փոխել և իրար հետևից Բնապահպանության նախարարության ձեռքով հարյուրավոր թույլտվություններ տալ մերօրյա բիզնեսմեն կոչվածներին և գյուղական համայնքներին մոտ տարածքներում /գյուղնշանակության/ հողատարածքներում մեկը մյուսի հետևից հորատել նոր աղբյուրներ: Անգամ ոչ մի հաշվարկ չէր կատարվել, և այսօր կան օրինակներ, որ մեկ հեկտար հողատարածքում մեկից ավելի արտեզյան «ինքնաշատրվանող» աղբյուրներ են հորատվել, և դրանք առկա են: Ճիշտ է՝ դրանցից որոշները կոնսերվացվեցին/փակվեցին, բայց…»:

Ըստ հետազոտության՝ հորերի միջև պետք է լինի որոշակի հեռավորություն, հակառակ դեպքում՝ խախտվում է արտեզյան ավազանի և գրունտային ջրերի միջև եղած հիդրավլիկ կապը:

«Փաստը մնում է փաստ, որ շատ գյուղեր զրկվել են մաքուր ջուր օգտագործելու հնարավորությունից: Համայնքապետարաններն իրենց բյուջեից և տնտեսված գումարներից տարիներ առաջ գնել են հատուկ պոմպեր, որոնք իջեցվել են նախկին հորատված աղբյուրների մեջ /130-150 մետր խորություն/, իսկ մյուս ծախսերը հոգացել է գյուղացին՝ խողովակներ և այլ պարագաներ, որպեսզի հնարավորություն տան պոմպին աշխատելու:

Գյուղացիներին հորդորել են, որ եթե պոմպը չդադարի աշխատելուց կամ հետո անսարքություն առաջ չգա, ապա պետք է միշտ աշխատի, իսկ այդ դեպքում յուրաքանչյուր տնտեսություն պետք է իր տարածք հասնող խողովակի ջուրը բաց թողնի կոյուղի: Հասկանում եք՝ ինչ է կատարվում…. Կա ջրի խնդիր, իհարկե, այսօր անգամ Հայաստանում կա էլեկտրաէներգիայի սպառման խնդիր:

Մեր երկրում արտադրվում է Էլեկտրաէներգիա, որն այնքան էլ շատ չի սպառվում: Դե հասկանում ենք՝ թանկ լինելու պատճառով, իսկ հայրենի իշխանությունները ոչ միայն տարին տարվա վրա բարձրացնում են էներգիայի սակագինը, այլ նաև ամեն քայլի գնում են, որ էներգիան սպառվի ՀՀ քաղաքացու վրա, այս դեպքում՝ գյուղացու վրա….

Իմ համեստ հաշվարկների համաձայն՝ նման էլեկտրաէներգիայի սպառումով մեկ աղբյուրի վրա յուրաքանչյուր ամիս կծախսվի 700- 1000 կՎտ հոսանք, որի գումարը հետո պետք է բաժանվի տվյալ աղբյուրից օգտվող տնտեսությունների վրա՝ այն գանձելու համար»:

Բնապահպանության նախարարությունը նշում է, որ արտեզյան ավազանում նկատվում է հորիզոնների կայունացում, թեև հարցը վերջնական լուծում դեռևս չի ստացել:

«Ճիշտ է՝ արդեն մի քանի տարի է՝ Բնապահպանության նախարարությունը հայտարարում է, որ իր վարած քաղաքականության շնորհիվ որոշ հորիզոններում նկատվել են արտեզյան ավազանի մակարդակի բարձրացում, բայց, միևնույն է, դեռ հարցը լուծված չի կարելի համարել:

Հարցը կլուծվեր այն ժամանակ, երբ Գլխավոր դատախազությունը և համապատասխան իրավական մարմինները միանգամից գործեր հարուցեին և պատասխանատվության ենթարկեին գլխավոր հանցագործներին, որոնցից մեկը Բնապապանության նախկին նախարար Արամ Հարությունյանն է, մյուսը՝ նույն նախարարության Ջրային Ռեսուրսների կատավարման գործակալության նախկին պետ Վոլոդյա Նարիմանյանը, ով այսօր ՀՀ ԷԵԲՊՆ Ջրային տնտեսության պետական կոմիտեի նախագահի տեղակալն է:

Ժամանակին անգամ մի շարք փաստերի վրա Գլխավոր դատախազությունում գործ էին ցանկանում հարուցել, սակայն ինչ-ինչ հանգամանքների բերումով այն ծածկադմփոց արվեց… Դե նախկին դատախազը սիրում էր կանաչ գույնը, հավանաբար, իսկ գլխավոր մեղավորները կանաչ թուղթ շատ ունեին և Արարատյան ջրահավաք ավազանը քամելով՝ լավ կուտակել էին ամերիկյան կանաչը՝ դրանով իսկ սնանկացնելով մի շարք տնտեսվարողներին, ովքեր ժամանակին մեծ գումարներ էին ներդրել ձկնարդյունաբերություն զարգացնելու համար:

Այսօր, եթե ամեն անգամ հավաքվում են ու քննարկում են, հիմա էլ ծրագրեր են անում, տարբեր ֆոնդերից ու հիմնադրամներից գումար են մուրում, թե գումար տվեք՝ Արարատյան ջրահավաք ավազանը վերականգնենք, բա նույն ծրագրեր իրականացնողները, ովքեր իրենց դրել են «բանիմաց» մասնագետների ու փորձագետների, նաև գիտնականների տեղ՝ չէի՞ն կարդացել կամ չէի՞ն ուսումնասիրել ձեր ավագ գործընկերների կատարած աշխատություններն ու ուսումնասիրությունները, ովքեր դեռևս անցյալ դարի 50-60 ական թվականներին բարձրաձայնել էին և Խորհրդային Հայաստանի իշխանություններին հորդորել էին ոտնձգություն չանել Արարատյան ջրահավաք ավազանի վրա:

Որքան էլ այսօր ՄԱԿ-ը հայտարարի՝ 21-րդ դարը քաղցրահամ ջրերի դար է, իսկ Հայաստանի կառավարությունը փորձի փրկել Արարատյան ջրահավաք ավազանը, միևնույն է՝ նրա մոտ դեռ չի ստացվում, քանի որ պարզ տրամաբանություն է պետք ունենալ, որ, օրինակ, քանդել բնությունն ավելի հեշտ է, քան հետո այն կոնսերվացնել և այդ ամենը վերականգնելը: