Դրենաժային ցանցի խաթարումից՝ գերխոնավացում, հողերի աղակալում

2013թ. դրությամբ Արարատյան դաշտում գործել են 1534,66 կմ ընդհանուր երկարությամբ դրենաժային ցանցեր, այդ թվում՝ 905,16 կմ բաց և 629,5 կմ փակ դրենաժային ցանցեր, որոնց տակ ընկած տարածքները համապատասխանաբար կազմել են՝ 25025,0 հա և 7729,0 հա: Այս մասին նշված է «Արարատյան դաշտի ստորերկրյա ջրային ռեսուրսների գնահատում» ուսումնասիրության մեջ:

Կոլեկտորադրենաժային ցանցերը մինչև 2002թ. աշխատում էին արդյունավետ, նախագծային թողունակությամբ, ապահովելով շուրջ 36,3 մ³/վրկ կամ 1144,8 մլն. մ³/տարի ջրի հեռացումը դեպի Մեծամոր, Հրազդան և Արաքս գետերը: 2003թ. սկսած կոլեկտորադրենաժային ցանցերով հեռացվող ջրի ծավալները, սկզբում աստիճանաբար, իսկ 2009թ. կտրուկ աճել են՝ 2013թ. կազմելով 58,11 մ³/վրկ կամ 1832,6 մլն.մ³/տարի, ինչը շուրջ 60%-ով գերազանցում է ցանցերի նախագծային թողունակությունը:

Ձկնաբուծական տնտեսությունների ջրօգտագործման և ջրահեռացման պայմանների ուսումնասիրության արդյունքները ցույց են տալիս, որ ձկնաբուծական տնտեսությունների կողմից կոլեկտորադրենաժային ցանցեր է լցվել շուրջ 27,8 մ³/վրկ կամ 876,7 մլն.մ³ /տարի լրացուցիչ ջուր՝ խախտելով ջրօգտագործման թույլտվություններով տրված ջրահեռացման պայմանները:

Սա հանգեցրել է ցանցերում ջրի մակարդակի և հարակից տարածքների գրունտային ջրերի մակարդակի բարձրացմանը, հողերի գերխոնավացմանը, բնակավայրերի տարածքների ջրակալմանը, հողերի աղակալմանը և ալկալիացմանը, դրենաժային ցանցերի աշխատունակության խաթարմանն ու, վերջին հաշվով, գյուղատնտեսական մշակաբույսերի բերքատվության անկմանը:

Մասնավորապես՝ 2013թ. Արարատյան դաշտի կոլեկտորադրենաժային ցանցերից հեռացված ջրի միջին տարեկան ելքը կազմել է 58,11 մ³/վրկ կամ 1832,6 մլն.մ³/տարի, որից 27,8 մ³/վրկ կամ 876,7 մլն. մ³/տարի ձկնաբուծական տնտեսություններից կոլեկտորադրենաժային ցանցեր լցվող ջուրն է և 30,31 մ³/վրկ կամ 955.9 մլն. մ³/տարի բուն դրենաժային ջուրը:

Մինչդեռ Արարատյան դաշտի սահմանային գոտիներում, հատկապես՝ Արմավիրի մարզում, ձկնաբուծական տնտեսություններից դեպի հյուսիս, հյուսիս-արևմուտք, համեմատաբար բարձր նիշերում գրունտային ջրերի մակարդակների համատարած իջեցման պատճառով, արձանագրվել է դրենաժային ցանցերի սակավաջրություն:

Ներկայումս շարունակվում է դրենաժային ուղիներով մեծաքանակ ջրի հոսքը դեպի Արաքս: