Ինչպե՞ս են հայ զինվորականներն անցնում սահմանն ու գերեվարում Հեյդար Ալիևի փեսային․ «Մարլեզոնյան բալետ»

Արցախյան պատերազմը նոր էջ բացեց Հայոց պատմության մեջ։ Այդ պատերազմով մենք 1918 թվականից հետո տարանք մեր հերթական ամենամեծ հաղթանակը, կարողացանք հիմնել Հայաստանի Երրորդ Հանրապետությունը։

Պատերազմն իր հետ մեկտեղ հայրենիք բերեց նաև նվիրյալ հայորդիներին, ովքեր եկան մայր հող, կռվեցին ու իրենց հերոսի հավիտենական կնիքը թողեցին մայր հայրենիքում։

Արցախյան ազատամարտում ամբողջ հայ ժողովուրդը ցույց տվեց իր բազկի ուժը, խորամանկությունն ու խելացիությունը։ 1990-ականներին ամբողջ Երևանը գիտեր Մելքոնյան Երանոսին, ով ներքին զորքերի հատուկ ջոկատի պետն էր։ Նա հետագայում դարձավ ներքին զորքերի շտաբի պետը, իսկ Արցախյան ազատամարտի սկսվելուն պես մեկնեց ռազմաճակատ ու նույնիսկ իր երեխայի ծննդյան լուրը լսելուն պես չեկավ Երևան, քանի որ այդ պահին զոհասեղանին դրված էր հայրենիքի խնդիրը։

NEWSPRESS.am-ը ներկայացնում է բացառիկ հարցազրույց Երանոս Մելքոնյանի մտերիմներից մեկի հետ, ով պատմեց հայտնի «Մարլեզոնյան բալետ» օպերացիայի մասին, սակայն չցանկացավ, որ իր անունը հրապարակվի: 

-Ի՞նչն էր պատճառը, որ ծրագրեցին «Մարլեզոնյան բալետ» օպերացիան ու ինչո՞ւ հենց այդ անվամբ։

-1994 թվականին ադրբեջանցիները գերեվարեցին մեծ թվով հայերի։ Հստակ թիվ չեմ կարող ասել, քանի որ շատ բաներից տեղյակ չեմ եղել։ Գերիների մի մասը ներքին զորքերից էր, իսկ մյուսը մասն էլ տարբեր զինվորականներ ու կամավորականներ էին։ Երանոսը շատ բան չէր ասում մեզ, քանի որ միշտ Արցախում էր, իսկ հարցերի դեպքում ասում էր, որ դա մեզ չի վերաբերում։ Նա սովորել է Կիրովի անվան ռազմաբժշկական ակադեմիայում և այդ օպերացիան հենց ինքն է մշակում։ Օպերացիան անվանում է «Մարլեզոնյան բալետ»։ Ու երբ հարցնում էինք, թե ինչո՞ւ այդպես, նա ասում էր, որ ուղղակի այդպես է ցանկանում։

-Ի՞նչ էր իրենից ներկայացնում «Մարլեզոնյան բալետ» օպերացիան։

-Նրանք որոշել էին, որ պիտի սահմանն անցնեն, հայտնվեն Ադրբեջանի գյուղերից մեկում։ Այնտեղից պիտի գերիներ վերցնեն ու հետ դառնան։ Նրանք ընտրում են ռուսական արտաքին ունեցող տղաների, ովքեր ռուսերեն խոսում են վարժ ու առանց ակցենտի։ Ընդհանուր լինում են 6-7 հոգի, և նրանց հետ է լինում նաև Երանոսը։ Նրանք այնտեղ ներկայանալու էին որպես ռուս զինվորներ, ովքեր կորել են այս տարածքում ու ցանկանում են գնալ իրենց տեղակայման վայրը։ Պատերազմի ժամանակ ռուս զինվորներ կային թե՛ Հայաստանում, և թե՛ Ադրբեջանում։ Այդ ամենի հաջող ընթացքից հետո տեղի էր ունենալու գերիների փոխանակություն։

-Ի՞նչ ընթացք ստացավ «Մարլեզոնյան բալետ» օպերացիան և ի՞նչ կապ ուներ այդ օպերացիայի հետ Հեյդար Ալիևի փեսան։

-6-7 հոգանոց խումբը հաջողությամբ անցնում է սահմանն ու մտնում գյուղ։ Ներկայանում են գյուղի ղեկավարին ու ասում, որ ռուս զինվորներ են ու մոլորվել են։ Գյուղապետը նրանց ընդունում է, նշանակում է երկու զինվորականների, ովքեր բարձր կոչումներ ունեն ու կարգադրում, որ «ռուս» զինվորներին ուղեկցեն իրենց տեղակայման վայրերը։ Գյուղապետի հետ աշխատող մի կին նկատում է, որ նրանք ռուսներ չեն ու ասում է այդ մասին գյուղապետին։ Երանոսը, զգալով այդ ամենը, ասում է, որ իրենց գիշերելու ու նախապատրաստվելու տեղ տան, որ սափրվեն ու պատրաստվեն, քանի որ լավ տեսք պետք է ունենան։ Իսկ մեր տղաներից մեկն էլ նախատում է ադրբեջանցի 2 զինվորականներին, որ նրանք նույնպես սափրվեն ու ներկայանալի տեսք ունենան։ Լուսաբացին ճանապարհ են ընկնում ու այդ 2 բարձրաստիճան զինվորականների մեջ լինում է նաև Հեյդար Ալիևի փեսան։ Այդ մասին նրանք իմանում են սահմանն անցնելուց հետո միայն։ Երբ մոտենում են հայ-ադրբեջանական սահմանին, ադրբեջանցի զինվորականներն ասում են, որ սա սահմանն է ու վտանգավոր է, սակայն Երանոսն ասում է․ «Էսպես ավելի կարճ է ու, բացի այդ, եղածը 10 հայ չի՞։ Կտանք, կսպանենք»։ Այդպես խաբում են, սահմանն անցնում ու էնտեղ հայերը բռնում են։ Եթե չեմ սխալվում, ապա դա տեղի է ունենում Շուռնուխ գյուղի տարածքում։ Երբ իմանում են, որ այդ զինվորականն Ալիևի փեսան է, բոլորը հասկանում են, որ այդկերպ փոխանակումն ավելի հեշտ տեղի կունենա, քանի որ Ալիևն իր փեսայի կենդանության համար կխնայի ու կփոխանակի հայ գերիների հետ»։

Մեր զրուցակիցն ընդգծեց նաև, որ շատ փաստերից ինքը տեղեկություն չունի ու հնարավոր է, որ այս պատմությունն ունի շատ ավելի մեծ մանրամասներ, սակայն ինքը չգիտի դրանց մասին։

Լուսանկարում «Մարլեզոնյան բալետ» օպերացիան իրականացրած տղաներն են։